1- Địa lý tự nhiên.

Tỉnh Nghệ An nằm toạ độ từ 18035’00” đến 20000’10” vĩ độ bắc và từ 103050’25” đến 105040’30” kinh độ đông, phía bắc giáp tỉnh Thanh Hoá, phía nam giáp tỉnh Hà Tĩnh, phía đông là Biển Đông, phía tây giáp các tỉnh Xiêng Khoảng, Bôlikhămxay, Hủa Phăn thuộc nước Cộng hoà dân chủ nhân dân Lào, với đường biên giới dài 419 km. Diện tích tự nhiên của Nghệ An có 16.370 km2 đứng thứ nhất trong cả nước.

Nghệ An có vị trí chiến lược về kinh tế, quốc phòng của đất nước, Nghệ An có miền núi, trung du, đồng bằng và ven biển.

Khí hậu ở Nghệ An có phần khắc nghiệt hơn so với nhiều tỉnh. Nghệ An chịu ảnh hưởng và tác động của khí hậu nhiệt đới gió mùa. Từ tháng 4 đến tháng 8 có gió tây - nam thổi qua rừng núi phía tây ra biển mang theo hơi nóng và khô. Từ tháng 10 năm trước đến tháng 4 năm sau thường có gió mùa đông bắc mưa dầm gió rét. Vị trí và điều kiện khí hậu khắc nghiệt đã tạo ra những khó khăn cho sản xuất cả cây trồng, vật nuôi và sinh hoạt của con người. Chính vì thế, người dân Nghệ An phải luôn “một nắng hai sương” nương tựu vào nhau, sống giản dị, tiết kiệm, song lại rất kiên cường, không chịu khuất phục trước thiên tai. Bằng lao động sáng tạo, cần cù, các thế hệ nối tiếp nhau đã khám phá, cải tạo đất thành ruộng vườn tươi tốt, tạo dựng nên những làng quê trù phú...

2- Địa lý hành chính:

Ngược dòng lịch sử, từ thời Bắc thuộc, Nghệ An đã trải qua nhiều thay đổi về đơn vị hành chính với nhiều tên gọi khác nhau. Thời thuộc Hán, năm -111 (trước Công nguyên), địa bàn Nghệ An hiện nay nằm trong huyện Hàm Hoan (một trong bảy huyện của quận Cửu Chân). Thời thuộc Tuỳ (năm 602) nằm trong huyện Cửu Đức (một trong tám huyện của quận Nhật Nam). Thời Tiền Lê (980 - 1009), Lê Hoàn chia nước Đại Việt ra lộ, phủ, châu, vùng đất này thuộc Diễn Châu và Hoan Châu. Thời nhà Lý, năm Thông Thuỵ thứ ba (1036), Lý Thái Tông cho đổi Hoan Châu thành châu Nghệ An, địa danh “Nghệ An” có từ lúc ấy. Năm 1104, Lý Nhân Tông nâng châu Nghệ An thành phủ Nghệ An. Năm 1225, nhà trần đổi phủ Nghệ An thành trấn Nghệ An. Năm 1469, vua Lê Thánh Tôn định lại bản địa cả nước. Đơn vị hành chính trên phủ, huyện được gọi là thừa tuyên. Diễn Châu và Châu Hoan được hợp làm thừa tuyên Nghệ An (bao gồm cả đất Nghệ An và Hà Tĩnh hiện nay).

Đến thời Nhà Nguyễn, đơn vị hành chính là trấn bị bãi bỏ, cả nước được chia làm 29 tỉnh trực thuộc triều đình. Năm Minh Mệnh thứ 12 (1831), nhà Nguyễn cắt hai phủ Đức Thọ và Hà Hoa, lập thành một tỉnh mới là Hà Tĩnh. Từ đó cho tới nay, về cơ bản, địa giới của tỉnh Nghệ An không thay đổi.

Trong thời thuộc Pháp, từ năm 1896 trở đi, tỉnh Nghệ An có 5 phủ: Anh Sơn, Diễn Châu, Quỳ Châu, Tương Dương, Hưng Nguyên và 5 huyện: Thanh Chương, Nam Đàn, Nghi Lộc, Yên Thành, Nghĩa Đàn, Quỳnh Lưu.

Sau cách mạng Tháng Tám, năm 1945, các đơn vị hành chính là cấp phủ được đổi thành huyện, còn cấp tổng (cấp trung gian giữa phủ và xã) bị bãi bỏ.

Ngày 17 - 5 - 1961, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 65/CP, chia huyện Tương Dương thành 2 huyện, lấy tên huyện Kỳ Sơn và huyện Tương Dương.

Ngày 19 - 4 - 1963, Hội đồng Chính phủ ra Quyết định số 52/CP, phê chuẩn việc chia lại địa giới 3 huyện là Quỳ Châu, Anh Sơn, Nghĩa Đàn thành 7 huyện mới là: Quế Phong, Quỳ Châu, Quỳ Hợp, Anh Sơn, Đô Lương, Tân Kỳ và Nghĩa Đàn.

Thực hiện Nghị quyết số 32 của Bộ Chính trị Trung ương đảng, ngày 28-12- 1961 về việc xây dựng Vinh thành một trong 5 khu công nghiệp lớn của miền Bắc và nâng cấp Thị xã Vinh lên thành phố.

Ngày 10 - 10 - 1963, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 148/CP về việc thành lập thành phố Vinh. Sau khi nước nhà được thống nhất, từ 1976 đến năm 1991, tỉnh Nghệ An và tỉnh Hà Tĩnh được hợp nhất, thành tỉnh Nghệ Tĩnh. Từ tháng 8 - 1991, đến nay Nghệ An lại được tách riêng thành một tỉnh như từ 1976 về trước. Ngày 29 - 8 - 1994, Thủ tướng Chính phủ ra Nghị định số 113/CP về việc thành lập thị xã Cửa Lò.

Hiện nay, tỉnh Nghệ An có thành phố Vinh là thành phố loại 2, thị xã Cửa Lò, 17 huyện là: Kỳ Sơn, Tương Dương, Con Cuông, Anh Sơn, Đô Lương, Quế Phong, Quỳ Châu, Quỳ Hợp, Nghĩa Đàn, Tân Kỳ, Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Yên Thành, Nghi Lộc, Hưng Nguyên, Nam Đàn, Thanh Chương.

3- Truyền thống yêu nước và cách mạng.

Qua nhiều thế kỷ, nhân dân Nghệ An đã trải qua nhiều cuộc đấu tranh lâu dài, gian khổ, vừa chinh phục thiên nhiên, vừa chống trả quyết liệt với bọn cướp nước để tồn tại và phát triển. Nhân dân đã xây dựng được cách sống thích hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế của mình và không ngừng vươn lên theo đà phát triển của lịch sử.

Trong thời kỳ "Bắc thuộc" hơn 10 thế kỷ (từ thế kỷ 7 trước công nguyên đến thế kỷ thứ X), Nghệ An đã cùng cả nước kiên cường đấu tranh giải phóng dân tộc. Nhân dân Nghệ An đã liên tục chống thù trong giặc ngoài. Đến năm 542, nhân dân xứ Nghệ đã góp phần xứng đáng trong cuộc khởi nghĩa của Lý Bí (Lý Nam Đế). Thắng lợi của cuộc khởi nghĩa đã làm cho dân tộc ta được hồi sinh với cái tên mới: vương quốc Vạn Xuân (542 - 602).

Vào thế kỷ VIII, Mai Thúc Loan lãnh đạo nhân dân vùng dậy khởi nghĩa chống ách cai trị hà khắc, tàn bạo của Nhà Đường. Từ thành Vạn An và căn cứ Sa Nam (Nam Đàn), ông cùng nghĩa quân kéo ra Ái Châu (Thanh Hoá), tiến công ra Bắc, đánh chiếm phủ thành Tống Bình (Hà Nội), giải phóng cả nước rồi tự xưng là Mai Hắc Đế (năm 722). Thành Vạn An trở thành quốc đô trong thời điểm ấy.

Năm 1285, nhân dân Nghệ An đã góp phần chặn đánh một hướng tiến công từ Nam ra Bắc của giặc Nguyên Mông, chủ tướng giặc là Toa Đô phải bỏ vùng này rút quân ra Thanh Hoá. Trong cuộc kháng chiến chống giặc Nguyên Mông, đất này có danh tướng Hoàng Tá Thốn, có công chặn giặc vùng ven biển và có biệt tài lặn lâu để đục thuyền giặc.

Vào thế kỷ XV, địa bàn chiến lược Nghệ An là "đất đứng chân" của nhà Hậu Lê để chống giặc Minh, giải phóng đất nước. Tại đây đã diễn ra "trận Bồ Đằng như sấm vang chớp dật, trận Trà Lân như trúc chẻ tro bay". Trong thời đó, Cương quốc công Nguyễn Xí (quê Nghi Lộc) lập được nhiều chiến công oanh liệt và có vai trò quyết định trong việc trừng trị bọn phản tặc, đưa Lê Tư Thành (Lê Thánh Tông) lên làm vua, mở đầu một thời kỳ hưng thịnh vào bậc nhất trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam.

Vào cuối năm Mậu Thân (1788), khi người anh hùng Quang Trung trên đường tiến quân ra Bắc đánh đuổi quân Thanh dừng chân tại đất tổ Nghệ An để tuyển quân, chỉ trong mấy ngày đã có hàng vạn thanh niên xứ Nghệ gia nhập nghĩa quân, góp phần xứng đáng vào đại thắng quân Thanh tại Ngọc Hồi, Đống Đa, mùa xuân Kỷ Dậu (1789). Tại phía nam thành phố Vinh, dưới chân núi Quyết và núi Kỳ Lân hiện còn dấu vết của di tích Phượng Hoàng Trung Đô, mà Vua Quang Trung đã cho xây dựng để dời đô từ Phú Xuân (Huế) ra Nghệ An.

Từ khi thực dân Pháp xâm lược Việt Nam, trước thái độ bạc nhược, đầu hàng của triều đình Huế, các nhà văn thân cùng nhân dân Nghệ An đã tỏ ra quyết tâm đánh “cả Triều lẫn Tây". Năm Giáp Tuất (1874), tại Thanh Chương, Nam Đàn đã nổi lên cuộc khởi nghĩa của Trần Tấn và Đặng Như Mai.

Khi phong trào Cần Vương dấy lên, tại vùng bắc Nghệ An nổi lên cuộc khởi nghĩa Nguyễn Xuân Ôn, Lê Doãn Nhã (1885 - 1889). Trong hơn 10 năm (1885 - 1896) nhân dân Nghệ An đã hưởng ứng sôi nổi cuộc khởi nghĩa Phan Đình Phùng, Cao Thắng từ Hương Khê (Hà Tĩnh) phát triển ra.

Vào đầu thế kỷ XX, cả nước ta bùng lên phong trào Đông Du và công cuộc vận động Duy Tân. Người khởi xướng phong trào Đông Du là nhà chí sỹ yêu nước Phan Bội Châu. Năm 1904, ông lập Duy Tân hội, vận động thanh niên sang Nhật du học để tìm kế cứu vong dân tộc. Là người tiêu biểu cho xu hướng bạo động lúc bấy giờ, Phan Bội Châu đã cùng Ngô Quảng lôi cuốn được nhiều tầng lớp nhân dân, kể cả giáo dân tham gia phong trào chống Pháp. Văn thơ của Phan Bội Châu có sức hấp dẫn mạnh mẽ, giục giã mọi người ra tay hành động. Phan Bội Châu một người con ưu tú của quê hương Nghệ An, là nhân vật tiêu biểu nhất trong phong trào yêu nước và cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX.

Trong khi Phan Bội Châu đang chuẩn bị thành lập Việt Nam Quang phục hội ở Trung Hoa, thì người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đã lên tàu thuỷ đi sang phương Tây tìm đường cứu nước (năm 1911). Những năm sau đó, nhiều thanh niên yêu nước xứ Nghệ đã lần lượt xuất dương qua trại cày Đặng Thúc Hứa ở Xiêm rồi sang Trung Hoa. Tại đây, vào năm 1924, họ đã được gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Từ đấy, một con đường mới đầy triển vọng của cách mạng Việt Nam được hình thành, trong đó có sự đóng góp đáng kể của những người con ưu tú của quê hương như : Phạm Hồng Thái, Lê Hồng Phong, Hồ Tùng Mậu, Lê Hồng Sơn, Phan Đăng Lưu, Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Sĩ Sách, Phùng Chí Kiên...

Thời kỳ các tổ chức tiền thân của Đảng ra đời, Nghệ An đã có cơ sở cách mạng rộng khắp, trở thành địa bàn hoạt động của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên (Thanh niên cách mạng đồng chí Hội); Đông Dương cộng sản Đảng; Tân Việt cách mạng Đảng, Đông Dương cộng sản liên đoàn.

Trong cao trào cách mạng 1930 - 1931, cùng Hà Tĩnh, Nghệ An trở thành trận địa chính trong cuộc tổng diễn tập đầu tiên của cách mạng Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo. Tại đây đã hình thành chính quyền Xô viết đầu tiên ở Đông Nam Á. Đế quốc Pháp và phong kiến Nam triều rắp tâm "làm cỏ" Nghệ - Tĩnh, hòng nhổ hết gốc rễ cộng sản trên địa bàn này. Nhưng, chúng đã bất lực, chỉ vài năm sau, các cơ sở Đảng lại phục hồi và lớn mạnh không ngừng.

Trong thời kỳ 1939 - 1945, Đảng bộ và nhân dân Nghệ An đã phải đương đầu với nhiều thử thách; cùng một lúc chống ách thống trị, áp bức của thực dân phản động Pháp, phát xít Nhật và bè lũ tay sai của chúng; đồng thời, phải đối phó với âm mưu, thủ đoạn, chống phá phong trào cách mạng vô cùng thâm độc của địch. Đặc biệt là chúng sử dụng những tên phản bội đã từng giữ chức vụ cao nhất trong Đảng bộ để bắt bớ cán bộ, đảng viên phá hoại phong trào.

Đến thời kỳ tiền khởi nghĩa, khi đã có tình thế cách mạng trực tiếp, mặc dù hệ thống tổ chức Đảng chưa kịp phục hồi, Việt Minh liên tỉnh Nghệ - Tĩnh (mà nòng cốt là những đảng viên cộng sản kỳ cựu vừa ra khỏi nhà tù đế quốc) đã nhạy bén chớp thời cơ lãnh đạo phong trào đấu tranh của quần chúng giành chính quyền thắng lợi.

4 - Bản sắc văn hoá và truyền thống y học:

Từ thời Văn hoá Đông Sơn, thời Vua Hùng dựng nước đến nay, cư dân Nghệ An đã phát triển lên đến hàng triệu người với hàng trăm họ tộc, dân số Nghệ An có trên 3 triệu người (đứng thứ 4, sau thành phố Hồ Chí Minh, tỉnh Thanh Hoá và thành phố Hà Nội), bao gồm 6 dân tộc: Kinh, Thái, Mông, Khơ Mú, Ơ Đu, Thổ.

Từ bao thế hệ, nguồn sống chính của phần lớn cư dân Nghệ An là trồng lúa nước. Dân miền núi khai thác rừng, dân miền biển có nghề chài lưới và làm muối. Ngoài ra, Nghệ An có nhiều vùng nghề, làng nghề truyền thống, đã nổi tiếng từ lâu đời như nghề rèn ở Nho Lâm, nghề đúc đồng Diễn Tháp, nước mắm Vạn Phần (Diễn Châu); nuôi tằm, ươm tơ, dệt lụa ở Quỳnh Lưu, Nam Đàn, Đô Lương, Thanh Chương; dệt thổ cẩm ở các huyện miền núi (Quỳ Châu, Tương Dương); đồ gốm (nồi đất) ở Trù ú (Đô Lương); chợ Bộng (Yên Thành); chiếu cói Yên Lưu (Hưng Hoà - Thành phố Vinh).

Hiếu học là một truyền thống quí báu của nhân dân Nghệ An. Đây là vùng đất rộng, lắm núi, nhiều sông, với nhiều di tích và danh thắng... đã tác động lớn vào tư duy, tâm hồn của người dân, khơi dậy trong họ ý thức tìm tòi, học hỏi. Qua các kỳ thi hội, thi đình thời xưa, Nghệ An thường đứng hàng thứ nhất, nhì về số thí sinh đậu tiến sĩ. Nghệ An có những làng học nổi tiếng cả nước như làng Quỳnh Đôi (Quỳnh Lưu); làng Hoành Sơn và làng Trung Cần (Nam Đàn), từ truyền thống hiếu học đã sản sinh ra nhiều nhà khoa bảng nổi danh như: Trạng nguyên Bạch Liêu, Trạng nguyên Hồ Tông Thốc, Thám hoa Nguyễn Văn Giao, Thám hoa Phan Thúc Trực, Tiến sĩ Ngô Trí Hoà, nhà cách tân uyên bác Nguyễn Trường Tộ.v.v.

Nghệ An có nhiều nhà giáo và cả một tầng lớp đông dảo trí thức đi khắp nơi trong nước để dạy học, đó là những thầy đồ Nghệ. Ngoài các thầy đồ còn có nhiều thầy thuốc, hành nghề với phương châm "Nam dược trị Nam nhân" (lấy thuốc Nam điều trị cho người Nam) và lấy y đức "trị bệnh cứu người", “Lương y phải như từ mẫu” (thầy thuốc phải như mẹ hiền) làm lẽ sống.

Ngoài các kinh nghiệm đấu tranh chống ngoại xâm, đấu tranh với thiên nhiên để bảo vệ quê hương xứ sử, bảo vệ cuộc sống bình yên, nhân dân Nghệ An đã tích luỹ được nhiều kinh nghiệm bảo vệ sức khoẻ con người. Những kinh nghiệm dân gian phong phú cùng với những kết quả nghiên cứu của các danh y lỗi lạc đã góp phần làm cho nền y học cổ truyền nước ta phát triển. Trong hàng trăm các danh y tỉnh nhà ở các thời kỳ lịch sử có Hoàng Nguyên Cát, Hoàng Danh Sưởng đã có nhiều cống hiến xuất sắc phát triển nền y học nước nhà.

Hoàng Nguyên Cát (1702 - 1779), quê quán tại làng Vạn Lộc, nay là phường Nghi Tân, Thị xã Cửa Lò. Ông sống trong một gia đình nhà nho, uyên bác. Khoa thi Quý Mão (1723) thi đậu Hiệu Sinh nhưng thấy cảnh dân tình đói khổ, sức khoẻ con người không được coi trọng, ông bỏ lên quê vợ ở làng Thượng Thọ, tổng Võ Liệt, nay là xã Võ Liệt, huyện Thanh Chương để học thuốc với nhạc phụ là Chân Vạn tiên sinh. Kết hợp thực tiễn với sách vở, qua nhiều năm chữa bệnh cứu người, tích luỹ kinh nghiệm, ông biên soạn cuốn Quỳ viên gia học bao gồm lí luận cơ bản, kinh nghiệm lâm sàng và sử dụng dược vị để lưu truyền về sau.

Hoàng Danh Sưởng (1759 - 1841), nguyên quán làng Thịnh Mỹ, tổng Cao Xá, nay là xã Diễn Thịnh, huyện Diễn Châu. Thi đậu Hiệu Sinh, nhưng ông không chịu ra làm quan mà chỉ ham thú điền viên và quyết tâm nghiên cứu y học với hoài bão chữa bệnh cứu đời. Trên 30 năm vừa học vừa làm, vừa tham khảo kinh điển vừa thu thập kinh nghiệm dân gian với trí sáng tạo của bản thân, ông tập hợp những hiểu biết của mình soạn bộ sách Lạc sinh tâm đắc gồm 4 quyển, bao gồm các bài thuốc chữa các bệnh cứu người còn lưu truyền đến tận ngày nay.

Từ khi thực dân Pháp nổ súng xâm lược Việt Nam, dân ta một cổ hai tròng, vừa chịu ách cai trị của thực dân Pháp, vừa bị triều đình phong kiến đè nén. Chính sách cai trị và bóc lột của thực dân Pháp là một chính sách độc quyền về kinh tế, chuyên chế về chính trị, nhằm biến Việt Nam thành nơi cung cấp nguyên liệu, bóc lột nhân công và tiêu thụ hàng công nghiệp của chính quốc, biến chính quyền phong kiến thành chính quyền bù nhìn và tay sai. Chính sách đó đã làm cho xã hội Việt Nam nói chung, Nghệ An nói riêng phân hoá ngày càng sâu sắc.

Nhằm phục vụ chủ yếu cho bọn quan lại, binh lính Pháp và quan lại triều đình phong kiến, từ năm 1902, thực dân Pháp cho thành lập phòng khám bệnh phát thuốc và trạm cấp cứu ở một số huyện lị trọng điểm như Phủ Diễn, Phủ Quỳ, Phủ Bọn, Phủ Tương. Các cơ sở khám bệnh và trạm cấp cứu thường chỉ có một y tá phụ trách.

Ngày 18- 9- 1918, theo đề nghị của Viện Khâm sứ Trung Kỳ, toàn quyền Đông Dương mới ra quyết định tổ chức mạng lưới y tế ở Trung Kỳ với một bệnh viện Trung tâm ở Huế, 4 bệnh viện loại hai ở 4 tỉnh: Nghệ An, Đà Nẵng, Thanh Hoá, Bình Định và 8 bệnh xá ở các tỉnh: Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quãng Ngãi, Khánh Hoà, Ninh Thuận, Bình Thuận, Kon Tum và Lâm Đồng.

Bệnh viện (Nhà thương) ở Nghệ An được xây dựng tại Thị xã Vinh với quy mô 200 giường bệnh, do một Bác sĩ người Pháp làm chủ sự (giám đốc) và 2 y sĩ Đông Dương giúp việc, còn lại là y tá, nữ hộ sinh, kỹ thuật viên. Bệnh viện được thành lập nhằm phục vụ cho quan chức nên việc thiết kế xây dựng, bố trí giường bệnh cũng rất khác nhau: quan chức người Pháp ở nhà lầu riêng (gọi là lầu Tây); quan lại phong kiến và quan chức người Việt ở lầu quan. Số người giàu có lâm bệnh được vào khám chữa bệnh ở phòng xây, lợp ngói, số phòng nhà tranh, vách đất giành cho người dân nghèo khổ, khi lâm bệnh được vào phòng bố thí (nhà thương chợ) nhưng không được quan tâm khám và cấp thuốc.

Dân đau, dân ốm, tự dân lo lấy với những cây nhà lá vườn. Ở nhà máy, hầm mỏ công nhân ốm đau cũng phải làm việc đến lúc không còn đủ sức để đảm bảo bát cơm cho mình. Ở thành phố không có luật lệ vệ sinh nào, có chăng cũng để phạt dân lấy tiền cho ngân quỹ. Ở thôn quê cảnh phân đầy ngõ, cảnh một ao vừa ăn, rửa, tắm chung lẫn với trâu đằm là cảnh bình thường. Bởi vậy, các bệnh dịch như đậu mùa, thổ tả, sốt rét... hầu như năm nào cũng xảy ra, làm chết nhiều người, nhất là trẻ em.

Không thể dựa vào công tác y tế của bọn thực dân, đế quốc, nhân dân Nghệ An với truyền thống sử dụng “thuốc nam” (dân tộc) đã tự giúp đỡ, chạy chữa cho nhau. Những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, các thầy thuốc Đông y ở các làng, xã thường là các cử nhân, tú tài bất hợp tác với giặc chọn nghề làm thuốc để cứu dân làm phúc. Họ không chỉ đã góp phần đáng kể vào việc bảo vệ sức khoẻ cho nhân dân, mà còn là những chiến sĩ góp phần giáo dục tinh thần yêu nước trong dân chúng. Những chuyến đi “bốc thuốc” của họ từ tháng này qua tháng khác cũng là những lần đi liên lạc bắt mối tìm đồng chí kết hội yêu nước, tiêu biểu có Nguyễn Thức Tự, Đinh Nhật Thận, Lê Võ, Nguyễn Sinh Sắc.v.v...

Khi cách mạng Tháng Tám năm 1945 nổ ra, nhiều chiến sĩ cách mạng, quần chúng nhân dân tham gia khởi nghĩa và lực lượng binh lính bị thương vong, lực lượng y tế của tỉnh lúc bấy giờ, dưới sự giác ngộ và tuyên truyền của Mặt trận Việt Minh đã nhiệt tình tham gia vào việc cứu chữa người bị thương. Sau khi chính quyền cách mạng được thành lập, với sự hình thành của ngành Y tế, các thầy thuốc ngày càng đông đảo phục vụ người dân lao động.

CHƯƠNG I

NGÀNH Y TẾ NGHỆ AN THỜI KỲ 1945 - 1975

I- Tổ chức và hoạt động của ngành Y tế Nghệ An trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (9/ 1945 - 7/1954).

Thắng lợi của Tổng khởi nghĩa giành chính quyền ở Nghệ An trong Cách mạng Tháng Tám 1945 đã góp phần xứng đáng vào thắng lợi chung của cả nước, phá tan xiềng xích nô lệ của chế độ phát xít, thực dân- phong kiến trên đất nước ta; mở ra một kỷ nguyên mới cho lịch sử dân tộc Việt Nam, như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định trong Tuyên ngôn Độc lập ngày 2- 9- 1945: "... Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị. Dân ta đã đánh đổ các xiềng xích thực dân gần 100 năm nay để gây dựng nên nước Việt Nam độc lập. Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mươi thế kỷ mà lập nên chế độ Dân chủ Cộng hoà...".

Chính quyền nhân dân vừa thành lập được vài tuần đã phải đối phó với những tình huống vô cùng gay go, phức tạp. Cùng một lúc phải chống ba thứ giặc: giặc đói, giặc dốt và giặc ngoại xâm. Hậu quả của nạn đói khủng khiếp năm 1945 còn rất nặng nề. Trên một nửa diện tích phải bỏ hoang và thiếu sức lao động, thiếu giống và sức kéo. Thiên tai xảy ra dồn dập, hạn hán kéo dài, ruộng đồng cạn khô, sau hạn lại lụt to bão lớn. Cái đói vẫn không tha dân nghèo. Cái đói, dịch bệnh càng hoành hành đáng sợ. Tại các xã ven biển như Diễn Kim, Diễn Vạn, Diễn Bích, Diễn Ngọc (Diễn Châu), dịch bệnh lan tràn, cướp đi nhiều mạng người. Tại Vinh, trong các nhà máy, xí nghiệp sản xuất đình trệ. Đời sống công nhân và nhân dân rất bấp bênh. Viên chức cũ không có việc làm. Ngân quỹ của tỉnh Nghệ An chỉ còn có 720.000 đồng Đông Dương do chính quyền cũ để lại. Các loại thuế mới chưa thu được trong khi các thuế cũ bị bãi bỏ. Bọn phản động tìm mọi cách nói xuyên tạc, kích động gây rối, chống phá quyết liệt. Thêm vào đó, chế độ cũ đã để lại nhiều tệ nạn, hủ tục nặng nề khác, trình độ dân trí quá thấp, đa số nhân dân mù chữ. Trước tình hình đó, chính quyền cách mạng lâm thời tỉnh cùng với Mặt trận Việt Minh đã lãnh đạo nhân dân khắc phục mọi khó khăn, bảo vệ vững chắc thành quả cách mạng và từng bước xây dựng Nghệ An phát triển. Ngày 24- 2- 1946, cuộc bầu cử Hội đồng nhân dân tỉnh khoá I được tổ chức.

Ngày 23 - 3 - 1946, Hội đồng nhân dân tỉnh khoá I họp phiên thứ nhất đã bầu ra Uỷ ban hành chính tỉnh do ông Lê Viết Lượng làm Chủ tịch. Cùng với sự thành lập các ban ngành cấp tỉnh, ngành Y tế Nghệ An cũng được thành lập nhằm mục đích phục vụ chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân. Bác sĩ Phạm Khắc Hy, Uỷ viên Uỷ ban hành chính tỉnh phụ trách lĩnh vực y tế.

Dưới sự chỉ đạo của Uỷ ban hành chính tỉnh, ngành Y tế trong buổi đầu phải vượt qua khó khăn, thiếu thốn sắp xếp lại các bệnh xá phủ, huyện, truyền bá nội quy vệ sinh trong thôn quê; mở thêm các bệnh xá phục vụ trong các đơn vị giải phóng quân; tuyên truyền và khuyến khích việc bào chế thuốc nam với việc thành lập "Hội Hồng Lam y tế". Đặc biệt, Nhà thương Vinh được củng cố và đổi tên là Nhà thương Hồ Chí Minh, vừa phục vụ khám chữa bệnh cho nhân dân vừa làm nhiệm vụ phục vụ cho các chiến sĩ quân đội ở mặt trận về điều trị. Ngành Y tế đã đào tạo cấp tốc hàng ngàn vệ sinh viên với thời gian 15 ngày, hàng trăm y tá, nữ hộ sinh với thời gian 3 tháng, 6 tháng nhằm đáp ứng kịp thời cho nhu cầu xây dựng tuyến y tế cơ sở xã, vừa phục vụ tiền tuyến, vừa bổ sung vào biên chế của ngành.

Trong muôn vàn khó khăn của một nước vừa thoát ra khỏi sự bóc lột đến xương, đến tuỷ, thiếu ăn, thiếu mặc, thiếu thầy, thiếu thuốc. Nhưng cũng bắt đầu từ ngày ấy, công việc bảo vệ sức khoẻ cho nhân dân đã trở thành nhiệm vụ của Nhà nước. Và ngay từ buổi đầu, Hồ Chủ Tịch đã khuyên lo vệ sinh phòng bệnh cho nhân dân, hướng tổ chức vào vùng thôn quê rộng lớn, về các vùng dân tộc và kết hợp Đông - Tây y để giải quyết những khó khăn, để tận dụng mọi khả năng. Đó là những hướng công tác mới, xuất phát từ quan điểm phục vụ, từ tình hình thực tế nước nhà. Phục vụ nhân dân, lấy công việc vệ sinh phòng bệnh là chính, kết hợp Đông- Tây y, những hướng ấy dần dần trở thành những nguyên tắc cơ bản của ngành Y tế Việt Nam, những phương châm hoạt động của cán bộ y tế Việt Nam.

Thời gian xây dựng ngành chưa được bao lâu, thì cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, toàn ngành y tế cùng toàn dân xông pha vào cuộc kháng chiến thần thánh để bảo vệ đất nước. “Giờ cứu quốc đã đến! Ta phải hi sinh đến giọt máu cuối cùng để giữ gìn đất nước”. Lời kêu gọi lịch sử của Hồ Chủ Tịch ngày 19 - 12 - 1946 đã cho toàn ngành y tế thấy rõ nhiệm vụ thiêng liêng của mình trong giờ phút quyết định của dân tộc là đứng lên cùng toàn dân tộc để cứu nước. Và cũng từ đây phải rời thành thị về thôn quê, vừa làm nhiệm vụ chữa bệnh chăm sóc sức khoẻ nhân dân, vừa làm nhiệm vụ phục vụ tiền tuyến, chăm sóc sức khoẻ bộ đội.

Trước yêu cầu và nhiệm vụ mới, ngành Y tế Nghệ An đã xác định rõ hướng đi và nhiệm vụ của ngành là phục vụ tiền tuyến, phục vụ nhân dân lao động. Năm 1960, Đại hội Đảng toàn quốc đề ra “phòng bệnh là chính, chữa bệnh là quan trọng”. Hoạt động của ngành, hướng về nông thôn, nơi sinh sống của 90 % dân số, phòng bệnh là chính, tự lực cánh sinh và dựa vào dân là chính. Tổ chức kiện toàn bộ máy của ngành, động viên các nhân viên y tế của chế độ cũ sang phục vụ nhiệm vụ cách mạng. Kiên trì đường lối y học dự phòng, thường xuyên coi trọng công tác vệ sinh phòng dịch. Nâng cao hoạt động khám chữa bệnh và cấp cứu chiến thương. Kết hợp chặt chẽ giữa Tây y và Đông y, coi trọng công tác Dược đảm bảo nhu cầu thuốc chữa bệnh. Khẩn trương đào tạo đội ngũ cán bộ y tế phục vụ nhiệm vụ bảo vệ chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân.

Phong trào vệ sinh phòng bệnh được ngành y tế phát động thường xuyên, rộng khắp, từ những cuộc vận động ăn chín uống sôi, đến vận động làm chuồng trâu, chuồng lợn xa nhà ở, làm nhà tiêu... đều được chú ý. Chính quyền các cấp đã vận động nhân dân cải tạo nơi ăn ở, sửa sang dọn dẹp đường sá, vườn tược, khơi thông cống rãnh. Những việc làm thiết thực của ngành y tế cách mạng đã gây được lòng tin tưởng vào chế độ xã hội chủ nghĩa, một chế độ coi trọng sức khoẻ con người, tạo dựng được mối quan hệ mang tính nhân văn cao cả giữa người thầy thuốc và người bệnh, một nền y tế khác biệt hoàn toàn với nền y tế của chế độ thực dân, phong kiến.

Năm 1947, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào thời kỳ quyết liệt. Để chống địch đổ bộ và đóng quân, ngày 06 - 02 - 1947, Hồ Chủ Tịch đã ra lời kêu gọi đồng bào tiêu thổ để kháng chiến. Thực hiện nhiệm vụ tiêu thổ để kháng chiến, rào làng chiến đấu, phá đường quốc lộ, đánh sập cầu cống nhằm ngăn cản bước tiến của quân địch. Các nhà máy, trường học, bệnh viện ở thị xã phải tháo dỡ dời về vùng nông thôn xa các trọng điểm đánh phá của địch, để đảm bảo an toàn trong khám chữa bệnh, đáp ứng kịp thời cấp cứu thương bệnh binh giữa các vùng. Ngày 19 - 6 - 1947, Nhà Thương Hồ Chí Minh dời chuyển lên Phuống (Thanh Giang, Thanh Chương) làm nhiệm vụ như một bệnh viện quân y, thuộc Sở Y tế Liên khu 4. Đồng chí Nguyễn Kinh Chi, Giám đốc Sở Y tế Liên khu 4 làm Giám đốc Bệnh viện.

Một bộ phận từ Nhà Thương Hồ Chí Minh được tổ chức thành Bệnh viện mới, được chuyển lên vùng Bạch Ngọc (xã Lam Sơn- Đô Lương) do Bác sĩ Nguyễn Trọng Lai làm Giám đốc. Trong muôn vàn khó khăn thiếu thốn, thiếu thầy thiếu thuốc, cơ sở vật chất thì dựa vào dân, đền chùa xã Lam Sơn. Tuy vậy, tinh thần của cán bộ y tế là luôn vượt qua mọi khó khăn, thi đua làm việc hết lòng vì người bệnh, hàng ngàn lượt người được khám, hàng trăm người được cứu sống, các ổ dịch như sốt rét, đậu mùa, kiết lị được hạn chế lây lan.

Bên cạnh hai bệnh viện, ngành y tế Nghệ An đã tổ chức 4 trạm cứu thương, quân dân y kết hợp, ở 4 khu vực:

- Trạm Quân dân y khu A ở Hưng Nguyên. Địa bàn phục vụ là các đơn vị bộ đội và nhân dân Thị xã Vinh, Hưng Nguyên, Nam Đàn.

- Trạm Quân dân y khu B ở Diễn Châu. Địa bàn phục vụ là các đơn vị bộ đội và nhân dân các huyện Yên Thành, huyện Quỳnh Lưu.

- Trạm Quân dân y khu C ở Nghĩa Đàn. Địa bàn phục vụ là các đơn vị bộ đội và đồng bào các dân tộc khu vực đường 48.

- Trạm Quân dân y khu D ở Cửa Rào (Tương Dương). Địa bàn phục vụ là các đơn vị bộ đội và đồng bào các dân tộc khu vực đường 7 từ Con Cuông trở lên Mường Xén.

Ngoài ra còn có 3 trạm xá ở Nam Đàn, Quỳnh Lưu, Diễn Châu và 9 trạm hộ sinh tại Đô Lương, Thanh Chương, Nam Đàn, Bạch Ngọc (Đô Lương), Hưng Long (Hưng Nguyên), Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Yên Thành và Công xưởng KT1.

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, các tỉnh Thanh Hoá, Nghệ An và Hà Tĩnh không có sự chiếm đóng của quân địch nên được gọi là vùng tự do. Tuy vậy, nhiệm vụ của các địa phương cũng rất nặng nề, vừa sản xuất phát triển kinh tế, vừa chi viện sức người tham gia chiến đấu ở các chiến trường.

Hưởng ứng phong trào thi đua yêu nước nhằm động viên toàn quân, toàn dân ra sức thi đua kháng chiến và kiến quốc. Cán bộ và nhân viên y tế Nghệ An đã thực hiện thi đua sôi nổi, làm tốt công tác chăm sóc phục vụ sức khoẻ nhân dân, từng bước củng cố cơ sở y tế tuyến huyện đến xã; phục vụ tốt cho lực lượng dân công hoả tuyến, thanh niên xung phong, tham gia các chiến dịch như Bình - Trị - Thiên; Trung - Thượng Lào và chién trường Bắc Bộ, cán bộ và nhân viên y tế Nghệ An luôn được điều động theo các đơn vị quân đội- làm nhiệm vụ cứu thương, chăm sóc sức khoẻ thương binh và khi cần vẫn cầm súng chiến đấu kiên cường, không ngại hi sinh gian khổ.

Ngày 05 - 10 - 1949, thực dân Pháp cho quân lính có máy bay, tàu chiến yểm trợ đổ bộ vào Lạch Cờn, Lạch Thơi, Lạch Quèn thuộc huyện Quỳnh Lưu. Cuộc chiến đấu diễn ra quyết liệt. Nhiều cán bộ, chiến sĩ đã anh dũng hi sinh. Dân quân các xã đã kiên cường bám trụ địa bàn đánh địch. Nhờ hiệp đồng và phục vụ chiến đấu chặt chẽ, quân dân Nghệ An đã làm tốt công tác cứu chữa thương binh và nhân dân bị thương kịp thời. Cũng trong năm 1949, Bệnh viện Bạch Ngọc được dời về Tăng Thành, huyện Yên Thành để thuận tiện, rút ngắn khoảng cách đi lại của người bệnh các huyện phía Bắc, đáp ứng yêu cầu phục vụ kháng chiến.

Một trong những mục tiêu lớn nhất của ngành y tế nước nhà nói chung và của Nghệ An nói riêng là bảo vệ và tăng cường sức dân, đó là một nhiệm vụ hết sức quan trọng và cấp thiết. Ngành Y tế đã chủ động, kiên trì và liên tục phát động các phong trào phòng bệnh hơn chữa bệnh, ăn chín uống sôi; đào giếng nước, xây dựng "hố xí 2 ngăn ủ phân tại chỗ" hợp vệ sinh để "sạch làng tốt ruộng" làm sạch môi trường. Ở miền núi thì vận động nhân dân ngủ mắc màn, dời chuồng nuôi gia súc ra xa nhà ở, phát quang bụi rậm... Vận động toàn dân xây dựng nếp sống văn minh, gia đình gương mẫu, tham gia phong trào thể dục thể thao rèn luyện thân thể, chống tệ nạn mê tín, đồng bóng trong chữa bệnh, bốc thuốc. Năm 1957, Ngành Y tế đã thành lập ba đội lưu động phòng chống các bệnh xã hội (phòng chống sốt rét, phòng chống mắt hột, phòng bệnh lưu động) để kịp thời phát hiện, xử lí, hạn chế và dập tắt các ổ dịch như sốt rét, lao, mắt hột, da liễu, phong hủi, hạn chế lây lan và hạn chế tử vong.

Trong điều kiện khó khăn của cuộc kháng chiến, nguồn thuốc của các cơ sở y tế trong tỉnh không có nhiều, không đủ cung cấp cho các bệnh viện, trạm xá. Nguồn thuốc chủ yếu phụ thuộc vào sự điều phối của Trung ương, khuyến khích trong mỗi gia đình người dân, trong các trạm xá, bệnh viện trồng cây dược liệu. Cán bộ dược tá, dược sĩ cũng thiếu, ở bệnh viện các y tá kiêm pha chế thuốc. Để khắc phục tình trạng thiêu thuốc chữa bệnh, ngành Y tế Nghệ An đã thành lập phòng quản lý dược và từng bước thành lập công ty dược phẩm chuyên về kinh doanh phân phối thuốc, mở các cửa hàng dược ở các huyện đảm bảo đưa thuốc về tận các xã.

Với khẩu hiệu "quân sự trên hết, tiền tuyến trên hết", cán bộ và nhân viên Y tế Nghệ An cũng như cán bộ nhân viên các ngành khác vừa thoát li ra từ chế độ thực dân, phong kiến, vừa từ người dân lam lũ ở thôn quê ra, cán bộ chuyên môn được đào tạo chưa nhiều. Cán bộ quản lí ở Ty (Sở) cũng rất hạn chế. Lãnh đạo Sở thường kiêm luôn giám đốc các bệnh viện, trạm xá. Công tác đào tạo, huấn luyện chuyên môn nghiệp vụ cũng do các bác sĩ, y sĩ nhiều kinh nghiệm ở các bệnh viện làm giáo viên. Bệnh viện là nơi điều trị bệnh nhân đồng thời là trường học cho các học viên.

Cán bộ lãnh đạo của Ty thời kỳ này có, bác sĩ Lê Khánh Đồng, Trưởng Ty, kiêm Giám đốc Bệnh viện Tỉnh; ông Võ Công Lạng, Phó Trưởng Ty và bộ phận văn phòng có 5 - 6 cán bộ.

Tổ chức bộ máy ở huyện, có phòng y tế với 3 cán bộ theo dõi tình hình sức khoẻ nhân dân, phát hiện các ổ dịch, phối hợp với các cấp tuyên truyền trong nhân dân về vệ sinh phòng bệnh, vận động nhân dân trồng cây dược liệu.

Tổ chức hoạt động y tế ở các xã đồng bằng, có một nữ y tá và một nữ hộ sinh, hoạt động chủ yếu là tuyên truyền vệ sinh phòng bệnh, vận động nhân dân ăn chín, uống sôi, thăm thai đỡ đẻ, phục vụ dân công hoả tuyến.

Trong quá trình kháng chiến chống thực dân Pháp, cán bộ và nhân dân ngành Y tế cả nước nói chung, Y tế Nghệ An nói riêng được Đảng, Chính phủ và Bác Hồ luôn luôn theo dõi giúp đỡ, luôn có thư thăm hỏi và chỉ cho phương hướng hoạt động.

Cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp của nhân dân ta với biết bao gian khổ, hi sinh nhưng đã kết thúc vẻ vang bằng chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ. Cùng với nhân dân trong tỉnh, ngành Y tế Nghệ An đã góp phần đưa cuộc kháng chiến đến thắng lợi và tin tưởng, vững bước vào giai đoạn mới, giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước, thực hiện nhiệm vụ chính trị của ngành là phục vụ chiến đấu và chăm sóc sức khoẻ nhân dân.

II- Tổ chức và hoạt động của ngành Y tế Nghệ An thời kỳ chống Mỹ cứu nước (1954 - 1975)

1- Ngành Y tế Nghệ An trong 10 năm hoà bình xây dựng (1954 - 1964)

Ngày 7 - 5 - 1954, quân và dân ta đã chiến thắng ở Điển Biên Phủ, chấm dứt cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đầy gian khổ, ác liệt và vô cùng anh dũng của dân tộc ta. Ngày 20 - 7 - 1954, nước Pháp buộc phải ký Hiệp định Giơnevơ, công nhận độc lập, chủ quyền của nước Việt Nam, Lào và Campuchia. Hoà bình được lập lại trên toàn cõi Đông Dương.

Vĩ tuyến 17 trở thành giới tuyến quân sự tạm thời chia cắt nước ta làm 2 miền. Miền Bắc hoàn toàn giải phóng, tiếp tục hoàn thành cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, từng bước đi lên chủ nghĩa xã hội. Miền Nam, một nửa Tổ quốc thân yêu, từ xã hội thuộc địa kiểu cũ của thực dân Pháp trở thành thuộc địa kiểu mới của đế quốc Mỹ.

Nghệ An vốn là vùng tự do suốt 9 năm kháng chiến chống thực dân Pháp nên việc xây dựng kinh tế, văn hoá - xã hội đã đạt được những thành tựu đáng kể, tạo tiền đề quan trọng cho bước đi tới. Được sống trong hoà bình, độc lập, tự do, nhân dân Nghệ An phấn khởi tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh, hăng hái thi đua phấn đấu xây dựng quê hương và đấu tranh thống nhất nước nhà. Đội ngũ cán bộ, đảng viên các cấp, các ngành được rèn luyện, thử thách và trưởng thành trong kháng chiến, luôn giữ vai trò tiên phong, gương mẫu trong các phong trào thi đua yêu nước.

Tuy nhiên, Nghệ An dù không phải là chiến trường trực tiếp, nhưng cũng thường bị đánh phá bởi các cuộc tập kích, đổ bộ và oanh tạc bằng máy bay. Để phục vụ cuộc kháng chiến và sự quyết tâm “dốc sức, dốc lòng”, “tất cả cho tiền tuyến”, nên sức người sức của đã huy động triệt để. Ngay từ những năm đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Nghệ An đã thực hiện chủ trương “phá hoại để kháng chiến nên nhiều cơ sở kinh tế, văn hoá- xã hội đều bị phá hoại. Do đó, tuy là vùng tự do nhưng Nghệ An vẫn là một trong những tỉnh nghèo và khó khăn của miền Bắc.

Bên cạnh đó, thiên tai lại gây cho Nghệ An những thiệt hại nặng nề. Hạn hán kéo dài, rồi lụt to, bão lớn tàn phá mùa màng, cuốn trôi nhà cửa, trường học, bệnh viện, phá hoại các công trình giao thông, thuỷ lợi, sản xuất đình trệ, mùa màng thất bát, nạn đói, dịch bệnh xảy ra nghiêm trọng, kéo dài ở nhiều nơi trong tỉnh. Những điều kiện khó khăn về kinh tế- xã hội đã có ảnh hưởng trực tiếp tới nhiệm vụ của ngành y tế Nghệ An.

Hội nghị cán bộ y tế ngày 27- 2 - 1955 tổ chức tại Hà Nội đã khẳng định những công việc nặng nề, to lớn đã làm được về các mặt phòng bệnh, chữa bệnh, cung ứng thuốc và dụng cụ y tế, đào tạo cán bộ, đồng thời nhấn mạnh những thiếu sót trong phòng bệnh và quản lý, chỉ đạo nâng cao chất lượng chuyên môn.

Hội nghị có vinh dự được nhận thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh và cho đến nay, nội dung thư vẫn được coi là một chỉ thị về đường lối phục vụ và xây dựng ngành y tế, đó là:

- Phải thật thà đoàn kết.

- Thương yêu người bệnh, thực hiện “Lượng y phải như từ mẫu”.

- Xây dựng một nền y học của ta dựa trên nguyên tắc khoa học, dân tộc, đại chúng, chú trọng nghiên cứu và phối hợp Đông và Tây y.

Ngày 27 - 2 - 1955, ngày Bác Hồ gửi thư cho ngành y tế đã trở thành ngày truyền thống của ngành Y tế “Ngày thầy thuốc Việt Nam”.

Đầu năm 1958, tại Hội nghị tổng kết công tác của ngành Y tế, Bộ trưởng Phạm Ngọc Thạch đã trình bày 5 phương châm, nguyên tắc chỉ đạo của ngành Y tế Việt Nam là:

1. Công tác y tế phục vụ sản xuất, quốc phòng, các dân tộc ít người, phụ nữ và trẻ em là bảo vệ những đối tượng quan trọng trong lao động sản xuất, gia đình, những đối tượng tương lai của đất nước.

2. Với chủ trương Phòng bệnh là chính, Ngành đã động viên sự tham gia của mọi người trong việc chăm lo việc ăn, ở, nghỉ ngơi, hướng dẫn phòng bệnh trong lao động nghề nghiệp, đẩy mạnh phong trào thể dục, thể thao, rèn luyện nâng cao sức khoẻ cho mọi người, tiêm chủng phòng dịch cho trẻ em đề phòng  các bệnh nhiễm khuẩn, các bệnh phát sinh theo mùa, theo thời tiết, theo lứa tuổi.

3. Thống nhất chữa bệnh với phòng bệnh, chữa bệnh toàn diện.

Phát hiện sớm, điều trị tích cực bằng thuốc và chăm lo chế độ ăn uống theo bệnh lý, luyện tập, tạo môi trường thuận lợi  vè tình cảm và tâm lý góp phàn chữa bệnh đạt kết quả tốt. Trong chữa bệnh, cần theo dõi sức khoẻ và quản lý bệnh tật của các đồi tượng một cách thường xuyên để hạn chế lây lan.

4. Kết hợp đông tây y.

Kết hợp đông tây y để tăng thêm khả năng phòng bệnh, chữa bệnh và bảo đảm đủ thuốc cho nhân dân, cần thừa kế, phát huy vốn có của y học dân tộc, những bài thuốc hay của y học dân gian. Dùng y học hiện đại để xác minh, chỉnh lý và nâng cao vốn quý, những bài thuốc hay của y học dân tộc.

5. Tuyên truyền giáo dục quần chúng, đi đúng đường lối quần chúng.

Bảo vệ sức khoẻ là sự nghiệp của quần chúng, thực hiện vệ sinh, thay đổi tập quán để phòng bệnh là một cuộc cách mạng văn hoá tư tưởng lâu dài, gian khổ, cần tuyên truyền giáo dục quần chúng để nâng cao nhận thức, tự nguyện tham gia rộng rãi các công tác y tế.

Thực hiện chủ trương của Đảng, Chính phủ và Bộ Y tế, ngành Y tế Nghệ An đã đề ra kế hoạch, biện pháp củng cố bệnh viện tỉnh, bệnh xá huyện và xây dựng mới các cơ sở y tế xã, thôn, tăng cường công tác phòng dịch, khám và điều trị bệnh phục vụ nhân dân. Năm 1957, toàn tỉnh có 400 giường bệnh, hơn 100 trạm xá xã và thành lập 3 đội y tế lưu động như đội phòng chống dịch, đội phòng chống sốt rét, đội phòng chống mắt hột, cơ sở phục vụ phục vụ phụ nữ và trẻ em.

Năm 1960, Trường Trung cấp Y tế Nghệ An được thành lập, do Bác sĩ Trần Ngọc Đăng, Phó Trưởng Ty Y tế, Giám đốc Bệnh viện tỉnh kiêm Hiệu trưởng nhà trường. Những năm đầu mới thành lập, cơ sở vật chất thiếu thốn, đội ngũ giảng viên chỉ có 10 người được tăng cường từ Hà Nội vào, còn lại chủ yếu dựa vào đội ngũ Bác sĩ của Bệnh viện tỉnh, mở nhiều lớp đào tạo y sĩ chính quy cho học viên trẻ và nhiều lớp bổ túc cho đội ngũ y tá trước đây đang học ngắn hạn. Năm 1963, trường được đổi tên Trường Cán bộ Y tế Nghệ An, đào tạo nhiều loại hình cán bộ y tế, đáp ứng yêu cầu khám chữa bệnh, chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân, tại các bệnh viện, bệnh xá các tuyến từ tỉnh đến cơ sở. Nhờ đó dội ngũ cán bộ y tế Nghệ An được tăng cường cả số lượng và chất lượng.

Năm 1960, Y tế Nghệ An có 748 cán bộ chuyên môn, trong đó có 10 bác sĩ, 1 dược sĩ cao cấp, 75 y sĩ trung, cao cấp, 300 y tá, nữ hộ sinh làm việc trong 3 bệnh viện, 8 bệnh xá với 850 giường bệnh. Trong đó, Bệnh viện Vinh 400 giường bệnh, Bệnh viện Hữu nghị 80 giường, Bệnh viện Đô Lương 80 giường bệnh, Bệnh xá Diễn Châu 80 giường bệnh, Bệnh xá Cửa rào 30 giường bệnh, Bệnh xá Mường Xén 30 giường bệnh, Bệnh xá Quỳ Châu 30 giường bệnh, Bệnh xá Nông trường Đông Hiếu 30 giường bệnh, Bệnh xá Nông trường Tây Hiếu 30 giường bệnh, Bệnh xá Nông trường Sông Con 30 giường bệnh, Bệnh xá Ty Kiến trúc 30 giường bệnh.

Đến năm 1964 đã có 3.870 người, trong đó có 537 y bác sĩ và dược sĩ trung cao cấp. Cán bộ nhân viên y tế Nghệ An được học tập, làm việc trong chế độ mới xã hội chủ nghĩa có chất lượng về chính trị, tư tưởng và có trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Từ Bác sĩ, y sĩ đến y tá, hộ lí, nữ hộ sinh đều toàn tâm, toàn ý phục vụ người bệnh, phục vụ nhân dân.

Cùng với việc xây dựng cơ sở vật chất, các  trang thiết bị cho  ngành Y tế, công tác Dược phẩm cung cấp thuốc men cũng được quan tâm. Bên cạnh, các Trung tâm Dược phẩm do Bộ Y tế quản lí từ Trung ương đến các chi nhánh ở các  địa phương làm nhiệm vụ cung  ứng thuốc, vật tư y tế cho  các bệnh viện, bệnh xá, còn có  các cửa hàng bách hoá của Nhà nước, của hợp tác xã, của tư nhân. Trên địa bàn tỉnh, huyện  nào cũng có cửa hàng đại lí thuốc tân dược, thuốc Nam và thuốc Bắc, đội ngũ cán bộ chuyên môn về dược thường xuyên được đào tạo bổ sung.

Năm 1955 khu IV giải thể, Bác sĩ Nguyễn Kinh Chi được phân công về làm Trưởng Ty; Phó Trưởng Ty là ông Nguyễn Thừa Duyệt, ông Hồ Ngọc Chiểu, Võ Công Lãng. Năm 1957, ông Nguyễn Kinh Chi chuyển công tác ra Bộ Y tế, ông Trần Văn Xuân là Trưởng Ty, các phó trưởng ty, gồm: Võ Công Lãng, Trần Ngọc Đăng. Năm 1960, ông Nguyễn Tất Thắng làm Trưởng Ty. Ông Trần Ngọc Đăng, Phó Trưởng Ty, kiêm Bệnh viện Trưởng Bệnh Viện tỉnh, kiêm Hiệu trưởng Trường Y sĩ. Ông Hồ Sĩ Ba, Nguyễn Thừa Duyệt, Phó Trưởng ty; ông Võ Công Lạng, Phó Trưởng Ty phụ trách công tác y tế miền Tây.

Trong thời gian thực hiện kế hoạch 5 năm lần thứ nhất ngành Y tế Nghệ An đã đạt những thành tích lớn, xác định công tác bảo vệ chăm sóc sức khoẻ nhân dân là một nhiệm vụ quan trọng hàng đầu có ý nghĩa rất lớn về mặt xã hội. Ngành Y tế đã cùng với các cấp chính quyền tích cực vận động nhân dân thực hiện nhiều biện pháp để phòng chống bệnh tật và tăng cường sức khoẻ cho mọi người. Phong trào giữ vệ sinh, tích cực phòng bệnh đã trở thành ý thức thường xuyên của số đông quần chúng. Nhiều quy định vệ sinh trong ăn, ở được đưa vào nội dung xây dựng cuộc sống mới ở nông thôn, với nội dung chủ yếu thực hiện 3 sạch, ăn sạch, uống sạch, ở sạch; 3 dứt điểm: dứt điểm có hố xí, dứt điểm có giếng nước, dứt điểm dời chống gia súc xa nhà. Tiêu biểu là xã Thạch Giám huyện Tương Dương, điển hình của một xã miền núi, thực hiện tốt cuộc vận động xây dựng nếp sống mới, phòng chống dịch bệnh, bảo đảm sức khoẻ người dân, là lá cờ đầu của ngành Y tế, được Chính phủ tặng Huân chương Lao động hạng 2. Đó là xã Quỳnh Bá, xã Quỳnh Giang (huyện Quỳnh Lưu); xã Thanh Thịnh, (huyện Thanh Chương)... Với những việc làm thiết thực của Ngành, đã khẳng định con đường đi lên vững chắc, góp phần làm thay đổi đời sống kinh tế- xã hội của tỉnh làm cơ sở vững chắc cho cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ trong thời kỳ tiếp sau.

2- Ngành Y tế Nghệ An trong thời kỳ chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1965- 1975)

Do thất bại liên tiếp trên chiến trường miền Nam, đế quốc Mỹ buộc phải tiến hành chiến tranh ném bom phá hoại miền Bắc với âm mưu huỷ diệt, đưa Việt Nam trở về thời kỳ đồ đá.

Lợi dụng sự kiện tàu chiến của Mỹ bị đắm ở Vịnh bắc Bộ, đế quốc Mỹ đã cho hàng loạt máy bay đánh phá miền Bắc Việt Nam, trong đó có Nghệ An mà chúng cho là địa bàn chiến lược quan trọng về quân sự, chính trị, kinh tế và giao thông vận tải...

Sáng 5 - 8 - 1964, hàng loạt máy bay phản lực “thần sấm- con ma” đã ồ ạt ném bom bắn phá vùng cảng Bến Thuỷ, Nhà máy Điện Vinh, kho xăng dầu. Liên tiếp những ngày sau, chúng ném bom bắn phá Cầu Cấm, Nhà máy Gỗ, Nhà máy Giấy Thanh Chương, Truông Bồn...

Tháng 6 - 1965, Hội nghị Toàn quốc ngành Y tế tổ chức tại huyện Thành Chương, có đại diện các cơ quan y tế Trung ương, lãnh đạo Sở, ty Y tế các tỉnh, thành phố trên miền Bắc về dự. Hội nghị đã đề ra nhiệm vụ của ngành Y tế từ thời bình sang thời chiến, với chủ trương đa khoa hoá và ngoại khoa hoá cán bộ; sơ tán các cơ sở y tế về nông thôn, tăng cường chữa bệnh ngoại trú và chữa bệnh tại nhà, thực hiện  khẩu hiệu “thầy tại chỗ, thuốc tại chỗ”, đẩy mạnh hoạt động vệ sinh phòng bệnh, phòng chống dịch, chống chất độc hoá học; khẩn trương đào tạo cán bộ, pha chế thuốc tại chỗ và mở rộng sản xuất thuốc.

Để bảo toàn lực lượng, tránh thương vong, ngành Y tế Nghệ An đã kịp thời chuyển hướng toàn bộ nội dung hoạt động của mình để đáp ứng yêu cầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước đề ra. Các bệnh viện tuyến tỉnh, bệnh viện huyện được lệnh phải sơ tán ra khỏi Thành phố Vinh, các huyện lỵ, xa các trục đường giao thông, cầu cống huyết mạch... Một số huyện trước đây đã có trạm xá, nay được tăng thêm biên chế, nâng lên thành bệnh viện, số huyện còn lại được thành lập mới. Để phục vụ sản xuất, phục vụ sức khoẻ người lao động, ngành Y tế đã thành lập các trạm chuyên khoa: Trạm vệ sinh phòng dịch, Trạm sốt rét Ký sinh trùng và Côn trùng, Trạm mắt, Trạm Dược liệu, Trạm sinh đẻ có kế hoạch. Trạm Da liễu và Viện Điều dưỡng của tỉnh cũng được thành lập. Ngoài nhiệm vụ phục vụ sản xuất, chiến đấu, ngành Y tế còn phục vụ cán bộ, bộ đội, thnah niên xung phong trên mặt trận giao thông vận tải. Cuối năm 1965, Bệnh viện giao thông được thành lập gồm 100 người, đóng tại Thanh yên, Thanh Chương, do Bác sĩ Nguyễn Tố Như làm Trưởng phòng kiêm Bệnh viện trưởng. Ngành thành lập 5 bệnh xá vùng với tổng số 200 giường bệnh trên các tuyến đường 1, đường 7, đường 15, đường 48. Ngành y tế giao thông có 3 bác sĩ, 1 dược sĩ đại học, 31 y sỹ trung cấp và 200 y tá, xét nghiệm viên.

Chức năng của các bệnh viện tỉnh và huyện, trạm y tế xã, y tế hợp tác xã được quy định trong suốt cuộc chống Mỹ cứu nước là:

- Bệnh viện tỉnh làm chức năng nhiệm vụ tuyến IV vừa sẵn sàng chi viện cho các bệnh viện huyện và các vùng trọng điểm.

- Bệnh viện huyện làm nhiệm vụ tuyến II và chi viện cho trạm y tế xã.

- Trạm y tế xã làm nhiệm vụ tuyến II.

- Mạng lưới hợp tác xã, các thôn bản với mạng lưới vệ sinh là tuyến I.

Chính nhờ mạng lưới y tế nhân dân rộng khắp và cơ động này đã tạo điều kiện cho ngành đáp ứng được công tác hậu cần tại chỗ, làm thất bại mọi âm mưu thâm độc của đế quốc Mỹ.

Với chủ trương “ngoại khoa hóa cán bộ” cho tất cả cán bộ y tế từ tỉnh xuống tận cơ sở, hàng trăm bác sĩ, hàng ngàn y sĩ, y tá được ngoại khoa hoá, lực lượng Hội Chữ thập đỏ với hàng ngàn hội viên cũng được huấn luyện cách sơ cứu vết thương chiến tranh. Nhân dân các địa phương, nhất là dân quân tự vệ được học tập những kỹ thuật cơ bản về cấp cứu ban đầu, như băng bó, cầm máu, cố định gãy xương hô hấp nhân tạo, cứu sập hầm, vận chuyển thương binh... đã thành lập các đội cấp cứu chiến thương và các đội chống chiến tranh vi trùng, hoá học, phân công trách nhiệm cụ thể thành 3 tuyến: tuyến xã, tuyến huyện và tuyến tỉnh. Tuy phân công, phân tuyến cụ thể nhưng khi địch đánh phá, cả 3 tuyến đều hợp đồng giải quyết một cách nhanh chóng, bất chấp hiểm nguy, cán bộ, nhân viên y tế luôn luôn sát cánh cùng bộ đội, dân quân du kích trong từng trận đánh để cấp cứu chiến thương, chăm sóc sức khoẻ cho bộ đội. Ngành Y tế đã mở nhiều lớp huấn luyện ngoại khoa cho tất cả y sĩ, bác sĩ, nhân viên y tế để có thể xử lý vết thương chiến tranh trong mọi tình huống. Thấy thuốc chuyên khoa ngoại được bổ túc nâng cao trình độ, giải quyết được các trường hợp khó như vết thương sọ não, vết thương ở mặt, lồng ngực, cắt bỏ các chi, tháo khớp...

Ngành Y tế Nghệ An thường xuyên vận động nhân dân làm tốt công tác vệ sinh phòng dịch, tăng cường các hoạt động phòng chống các bệnh xã hội: Chủ động khống chế không để dịch sốt rét xảy ra ở các huyện trung du và miền núi, đặc biệt đã dập tắt kịp thời các vụ dịch sốt rét các huyện Con Cuông, Tương Dương, Kỳ Sơn, Quỳ Châu, Quế Phong. Trạm phòng chống các bệnh về mắt, phiên chế thành các đội nhỏ, cơ động tiến hành đợt mổ quặm, chống mù loà do mắt hột. Trạm Da liễu tiến hành các đợt phát hiện bệnh phong để tập trung vào Trại phong Quỳnh Lập và điều trị tại nhà bằng DDS cho các thể lành tính. Trạm Phòng chống Lao và Bệnh viện Lao làm tốt công tác khám bệnh và tiến hành cấp phát sổ điều trị ngoại trú tại nhà cho bệnh nhân...

Với tinh thần tự lực cánh sinh, ý thức tiết kiệm để sử dụng hợp lí và có hiệu quả các nguồn thuốc viện trợ, ngành Dược tỉnh Nghệ An đã vươn lên làm tốt công tác hậu cần tại chỗ phục vụ cấp cứu chiến thương. Mạng lưới cung cấp phân phối Dược từ tuyến tỉnh đến huyện, xã đã được củng cố theo hướng cơ động, gọn nhẹ. Ở tuyến xã do Trạm y tế phụ trách theo xây dựng tủ thuốc gia đình, mỗi vệ sinh viên đều có túi thuốc cấp cứu chiến thương. Các bệnh viện tỉnh, huyện và bệnh viện chuyên khoa đều có khoa Dược và phòng bào chế, tự túc các loại huyết thanh, thuốc gây tê và các loại thuốc thông thường... Quản lí chặt chẽ và phân phối hợp lí các nguồn thuốc viện trợ. Vận động nhân dân phát triển vườn dược liệu để trồng các loại cây thuốc sưu tầm và phổ biến các bài thuốc gia truyền để chữa bệnh...

Phương châm huấn luyện đào tạo của ngành Y tế là đào tạo một đội ngũ cán bộ vừa chuyên vừa hồng. Vừa đào tạo chuyên môn vừa coi trọng giáo dục chính trị tư tưởng, giáo dục tình hình nhiệm vụ, công tác quần chúng và y đức để nâng cao trình độ giác ngộ cách mạng và tinh thần phục vụ nhân dân. Chính vì thế, ngành Y tế đã tạo nên một đội ngũ cán bộ đông đảo, hàng trăm bác sĩ, dược sĩ cao cấp được Trung ương tăng cường, hàng ngàn y sĩ, y tá, nữ hộ sinh được đào tạo từ trường trung học Y tế Nghệ An đảm bảo cho nhu cầu xây dựng màng lưới y tế từ tỉnh đến huyện và rộng khắp các xã. Phục vụ đắc lực sự nghiệp xây dựng và bảo vệ miền Bắc, chống Mỹ cứu nước giải phóng miền Nam. Đến năm 1975, ngành Y tế Nghệ An, có 23 bệnh viện với 6.000 giường, 195 bác sĩ, 506 y sĩ, 23 dược sĩ cao cấp, 69 dược sĩ trung cấp. Đây là chưa kể hàng trăm cán bộ chuyên môn kỹ thuật các cấp được đào tạo theo phương châm “ngoại khoa hoá - bách khoa hoá cán bộ, giỏi một việc biết nhiều việc” để đáp ứng kịp thời cho công tác cấp cứu chiến thương suốt cả quá trình chống Mỹ, cứu nước gay go và ác liệt.

Ở tỉnh bộ máy tổ chức lãnh đạo, Trưởng Ty Y tế là ông Nguyễn Tất Thắng; các Phó trưởng Ty thời kỳ này, gồm: ông Võ Công Lãng, ông Nguyễn Thừa Duyệt, Bác sĩ Hồ Sĩ Ba, Bác sĩ Cao Thị Ngọc Cẩm, Bác sĩ Huỳnh Quới, Bác sĩ Trần Hữu Đồng, Bác sĩ Doãn Hữu Hinh, Dược sĩ Hoàng Ngọc Tuý.

Ở huyện, tất cả các huyện đều có phòng y tế chỉ đạo công tác y tế cơ sở tuyên truyền công tác vệ sinh phòng bệnh, phòng dịch.

Ở xã, tất cả các xã trong tỉnh đều có trạm y tế, nhà hộ sinh, có y sĩ phụ trách. Cùng với chính quyền tuyên truyền vận động nhân dân xây dựng 3 công trình: nhà tiêu, giếng nước, nhà tắm; thực hiện ăn sạch, uống sạch, ở sạch, xây dựng nếp sống văn minh trong nông thôn. Nhờ vậy, sức khoẻ nhân dân được đảm bảo, có điều kiện tham gia chiến đấu và sản xuất.

Trong chiến tranh, trên mọi chiến trường,các lực lượng vũ trang, thanh niên xung phong Nghệ An luôn kiên cường, chiến đấu dũng cảm, lập công xuất sắc. Cán bộ nhân viên y tế Nghệ An luôn sát cánh cùng các đơn vị không sợ gian khổ hy sinh, vượt qua sự đánh phá ác liệt của đế quốc Mỹ ngày đêm dũng cảm làm tốt công tác cứu thương, chăm sóc thương bệnh binh, thi đua học tập, nâng cao nghiệp vụ chuyên môn, lao động cần cù, sáng tạo, bằng nhiệt tình yêu ngành, yêu nghề, quí trọng nhân dân, thương yêu người bệnh. Những tấm gương miệt mài vì công việc được kết nạp Đảng tại trận địa, như bác sĩ Trần Đình Viện, đội Cấp cứu Chấn thương phà Bến Thuỷ, tấm gương anh dũng hi sinh của 20 cán bộ nhân viên y tế, trong đó có các liệt sĩ, như: Đặng Ngọc Đệ, Nguyễn Vượng, Nguyễn Tất Tường, Nguyễn Quơn, Nguyễn Văn Song, Trần Học Sỹ. Đó là cán bộ và y, bác sĩ, nhân viên Bệnh viện Diễn Châu làm tốt công tác khám chữa bệnh, hết lòng vì người bệnh, được Bộ Y tế công nhận là một trong những Bệnh viện xuất sắc của ngành Y tế Việt Nam. Đó là những khoa, phòng tiên tiến, đạt danh hiệu tổ đội “Lao động xã hội chủ nghĩa”, như, khoa Ngoại do Bác sĩ Trần Văn Sáng làm chủ nhiệm khoa tai - mũi - họng do Bác sĩ Nguyễn Danh Cách làm chủ nhiệm; Tổ 2, khoa Nhi do Bác sĩ Nguyễn Tiến Hoàn làm Chủ nhiệm. Khoa Nội do nữ Bác sĩ Trúc làm Chủ nhiệm. Khoa răng, hàm mặt do Y sĩ Đổng là Chủ nhiệm, khoa Dược do Dược sĩ Châu làm Chủ nhiệm. Từ những cá nhân, những tổ, đội của các khoa, phòng xuất sắc tạo dựng lên một bệnh viện tỉnh xuất sắc, được Bác Hồ gửi thư khen ngợi, ngày 16-3-1967 trong những giờ phút gay go ác liệt của cuộc chống Mỹ cứu nước.

“Bác được báo cáo:

Rằng hầu hết cán bộ và công nhân viên của Nhà thương là phụ nữ.

Rằng các cô, các cháu đã vượt qua mọi khó khăn gian khổ, quyết tâm xây dựng một nhà thương tốt.

Rằng mặc dù công việc nhiều, các cô, các cháu vẫn học tập đều đặn để nâng cao trình độ chuyên môn và chính trị.

Bác rất vui lòng khen các cô, các cháu và mong tất cả mọi người đoàn kết và tiến bộ nhiều, góp phần xứng đáng vào sự nghiệp chống Mỹ cứu nước thắng lợi.

Bác cũng gửi lời chúc bà con ở nhà thương mau cháu khoẻ để về nhà tham gia sản xuất và chiến đấu.

Chào thân ái và quyết thắng!

Bác Hồ”

Trong 10 năm chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ, quân và dân Nghệ An đã vượt qua bao gian khổ hy sinh, đã chiến đấu anh dũng kiên cường để bảo vệ quê hương, bảo vệ miền Bắc xã hội chủ nghĩa, chi viện cho tuyền tuyến lớn miền Nam. Ngành Y tế Nghệ An phát huy cao độ nhân tài vật lực, tổ chức hệ thống y tế phụ hợp với điều kiện thời chiến. Phong trào vệ sinh phòng bệnh, mạng lưới y tế cơ sở và đội ngũ cán bộ y tế ngày càng trưởng thành, đáp ứng yêu cầu chữa bệnh, bảo vệ bà mẹ trẻ em, cứu chữa nhân dân khi thiên tai địch hoạ, cứu chữa thương bệnh binh và nhân dân trong chiến tranh. Từ các hoạt động của các đội y tế hợp tác xã, các trạm y tế xã là những tuyến y tế cơ sở quan trọng trong tổ chức y tế thời chiến. Nghệ An có hệ thống bệnh viện tuyến huyện đã làm tốt công tác cấp cứu chiến thương và chăm sóc sức khoẻ nhân dân. Tuyến tỉnh là tuyến đảm nhận phần lớn các lĩnh vực phục vụ y tế từ y đến dược, giữa y học hiện đại và y học cổ truyền.

Sự trưởng thành và những đóng góp của đội ngũ cán bộ nhân viên ngành Y tế Nghệ An phục vụ cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ và phục vụ chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân là vô cùng to lớn. Sự hy sinh của cán bộ y tế trong chiến tranh đã tô thăm thêm trang sử vẻ vang của Ngành và của quê hương Nghệ An.

CHƯƠNG II

NGÀNH Y TẾ NGHỆ AN  THỜI KỲ 1976 - 1991

Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975 của quân và dân ta đã kết thúc thắng lợi, mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch sử dân tộc ta: Kỷ nguyên độc lập, thống nhất và đi lên chủ nghĩa xã hội.

Thực hiện Nghị quyết số 245-NQ/TW, ngày 20- 9- 1975 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá III) về việc “bỏ cấp khu, sáp nhập tỉnh” nhằm tăng cường xây dựng các đơn vị hành chính địa phương vững mạnh. Trong hai ngày 24- 25/10/1975, tại Thành phố Vinh, hai Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Nghệ An và Tỉnh uỷ Hà Tĩnh họp và ra thông báo đặc biệt về sáp nhập hai tỉnh Nghệ An- Hà Tĩnh thành tỉnh Nghệ Tĩnh.

Dưới sự lãnh đạo và chỉ đạo của Ban Chấp hành lâm thời Đảng bộ tỉnh, các cơ quan ban, ngành cấp tỉnh cũng tiến hành sáp nhập. Ty Y tế Nghệ An và Ty Y tế Hà Tĩnh sáp nhập thành Ty Y tế Nghệ Tĩnh.

I- Về tổ chức bộ máy xây dựng cơ sở vật chất và trang thiết bị:

Trước hết là việc sắp xếp, bố trí lại tổ chức bộ máy, điều chuyển cán bộ nhân viên. Ngành đã tiến hành hợp nhất hai Văn phòng Ty Y tế và một số trạm chuyên khoa trực thuộc Ty như: Trạm Vệ sinh phòng dịch, Trạm chống Sốt rét, Trạm Mắt, Trạm Da liễu, Trạm Bảo vệ Bà mẹ trẻ em, Trạm Kiểm nghiệm dược phẩm, Trạm Nghiên cứu dược liệu, Tâm thần… hợp nhất hai bệnh viện Lao, đổi tên bệnh viện tỉnh Nghệ An là Bệnh viện I Nghệ Tĩnh đóng tại thành phố Vinh, Bênh viên tỉnh Hà Tĩnh Bệnh viện II Nghệ Tĩnh đóng tại Thị xã Hà Tĩnh, hợp nhất trường Trung cấp Y tế Nghệ An và Trường Trung cấp y tế Hà Tĩnh thành trường Trung cấp Y tế Nghệ Tĩnh. Tổ chức y tế huyện và y tế cơ sở vẫn giữ nguyên. Văn phòng Ty Y tế và các trạm chuyên khoa sau khi sáp nhập đều đóng tại thành phố Vinh.

Lãnh đạo của Ty Y tế Nghệ Tĩnh gồm có: Bác sỹ Phạm Văn Đoàn- Trưởng Ty Y tế Nghệ Tĩnh và 6 Phó trưởng Ty: Bác sỹ Nguyễn văn Hạp, Phó trưởng Ty phụ trách công tác vệ sinh phòng dịch và các trạm chuyên khoa; Bác sỹ Nguyễn Hy Thiệu- Phó trưởng Ty phụ trách công tác điều trị; Bác sỹ Trần Hữu Đống- Phó trưởng Ty phụ trách Văn phòng Ty Y tế; Dược sỹ Nguyễn Thoại- Phó trưởng Ty phụ trách Dược; Y sỹ Vũ Thị Tường- Phó trưởng Ty phụ trách Hội chữ thập đỏ; Dược sỹ Hoàng Ngọc Tuý- Phó trưởng Ty phụ trách Hành chính, tài vụ.

Đến năm 1978, Lãnh đạo Ty Y tế Nghệ Tĩnh được kiện toàn một bước. Bác sỹ Nguyễn Hy Thiệu chuyển sang làm Giám đốc Bệnh viện I Nghệ Tĩnh. Y sỹ Vũ Thị Tường chuyển sang công tác ở Hội chữ thập đỏ. Tháng 9- 1978, Bác sỹ Lang Viết Chung, Trưởng phòng Tổ chức cán bộ được đề bạt lên Phó trưởng Ty, kiêm Trưởng phòng Tổ chức cán bộ.

Từ năm 1980 đến năm 1989, Bác sỹ Nguyễn Văn Hạp- nguyên Trưởng Ty Y tế Hà Tĩnh được đề bạt làm Giám đốc Sở Y tế Nghệ Tĩnh thay Bác sỹ Phạm Văn Đoàn. Các Phó Giám đốc giai đoạn này là: Bác sỹ Trần Hữu Đống, Bác sỹ Lang Viết Chung, Bác sỹ Phạm Bá Hồ (năm 1981 được đề bạt lên Phó trưởng Ty Y tế Nghệ Tĩnh), Dược sỹ Nguyễn Thoại (đến năm 1986, chuyển sang công tác ở Hội chữ thập đỏ), Bác sỹ Phan Huy Thuyết, Bác sỹ Nguyễn Tiến Hoàn, Dược sỹ Nguyễn Văn Nhung (thay Dược sỹ Nguyễn Thoại).

Từ cuối năm 1989 đến khi chia tách tỉnh (năm 1991), Bác sĩ Nguyễn Tiến Hoàn làm Giám đốc thay Bác sĩ Nguyễn Văn Hạp. Bác sỹ Lang Viết Chung, chuyển sang làm Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh; Bác sỹ Phan Huy Thuyết chuyển sang công tác Dân số. Phó Tiến sỹ Phạm Ứng, chủ nhiệm Khoa Nội, Bệnh viện Việt Nam- Ba Lan, Hiệu trưởng trường Trung học Y tế Nghệ An lên làm Phó Giám đốc.

Cuối năm 1978 xảy ra chiến tranh biên giới Tây Nam, do bọn phản động quốc tế và bọn Pôn- Pốt gây ra. Ngày 17- 2- 1979, chiến sự lại xảy ra trên toàn tuyến biên giới phía Bắc từ Quảng Ninh đến Lai Châu. Ngành Y tế đã quán triệt cho cán bộ và nhân dân hiểu rõ tình hình và nâng cao ý thức chăm sóc sức khoẻ nhân dân, lực lượng vũ trang góp phần trách nhiệm của ngành đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Cán bộ toàn ngành phát huy tinh thần dũng cảm, không sợ hi sinh gian khổ, theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc lại hăng hái lên đường làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Ở đâu có địch đánh phá ở đó có cán bộ y tế sẵn sàng làm tốt nhiệm vụ, phục vụ nhân dân kịp thời. Cán bộ chi viện dài hạn cho chiến trường K là 2 bác sĩ, chiến trường C là 2 y sĩ; đi bộ đội có 25 bác sĩ, 5 dược sĩ cao cấp, 35 y sĩ, 2 dược tá trung cấp, 31 y tá và dược tá.

Chủ trì các tổ chức Đảng đoàn gồm các đảng viên giữ cương vị lãnh đạo của Sở. Trong thời gian làm Giám đốc Sở, các đồng chí Phạm Văn Đoàn, Nguyễn Văn Hạp, Nguyễn Tiến Hoàn... đồng thời giữ chức Bí thư Đảng đoàn. Các uỷ viên Đảng đoàn đều là các đồng chí phó Giám đốc Sở. Cơ quan Văn phòng Sở và trạm chuyên khoa trực thuộc được thành lập Đảng bộ, gọi là Đảng bộ cơ quan Văn phòng Sở.

Bộ máy Y tế tuyến tỉnh sau nhập tỉnh được bố trí lại, đến cuối năm 1988 tương đối hoàn chỉnh. Văn phòng Sở có 45 cán bộ làm việc theo chế độ chuyên viên. Trạm chuyên khoa tỉnh có 11 người (2 dược và 9 y). Hai Bệnh viện Đa khoa tỉnh (trong đó: Bệnh viện Đa khoa I có 500 giường bệnh, đóng tại thành phố Vinh; Bệnh viện Đa khoa II có 300 giường bệnh, đóng tại Thị xã Hà Tĩnh). Tỉnh Nghệ Tĩnh có 7 bệnh viện tuyến tỉnh với 1.850 giường bệnh, 27 bệnh viện tuyến huyện, 3.220 giường bệnh. Có 2 bệnh viện Điều dưỡng: Bệnh viện Điều dưỡng I có 200 giường bệnh, đóng tại Thị xã Cửa Lò, Bệnh viện Điều dưỡng II có 100 giường bệnh, đóng tại Thị xã Hà Tĩnh. Xí nghiệp Liên hiệp Dược gồm 01 Công ty và 3 Xí nghiệp. Có các Trạm chuyên khoa: Lao, Mắt, Da liễu, Vệ sinh phòng dịch, Bà mẹ trẻ em, Tâm thần. Trạm Nội tiết có: Trạm Cấp cứu 05, Trạm 07, Trạm kiểm nghiệm Dược phẩm và Trạm Nghiên cứu sản xuất Dược phẩm. Trạm Vật tư Y tế sau chuyển thành Công ty Vật tư Thiết bị Y tế. Hội đồng giám định y khoa tỉnh có trụ sở riêng do một Phó trưởng Ty làm Chủ tịch.

Hệ thống chuyên môn y học dân tộc đã trưởng thành nhanh chóng. Ở Nghệ An có một Bệnh viện Đông y với 150 giường bệnh. Các huyện đều có phòng chẩn trị y học dân tộc, hầu hết các trạm y tế đều kết hợp với Y học dân tộc với Y học hiện đại trong phòng và chữa bệnh cho nhân dân.

Đội ngũ cán bộ y tế tỉnh Nghệ Tĩnh giai đoàn này có 7.528 người, bình quân 10.000 người dân có 5 cán bộ y tế quốc lập phục vụ. Cán bộ có trình độ đại học, trên đại học là 1.069 (trong đó tuyến tỉnh 592, tuyến huyện 477). Cán bộ chuyên môn về Y có 2 Tiến sỹ và 2 phó Tiến sỹ, 741 bác sỹ, trong đó, có 28 chuyên khoa II, 76 chuyên khoa I, 951 y sỹ, 141 nữ hộ sinh, 930 y tá. Cán bộ chuyên môn về Dược có 1 Phó Tiến sỹ, 232 dược sỹ cao cấp (trong đó, có 4 chuyên khoa II, 16 chuyên khoa I), 377 dược sỹ trung cấp, 476 kỹ thuật viên.

Tổ chức bộ máy ở tuyến huyện từng bước được kiện toàn và cải tiến theo hướng Nghị định 15 của Chính phủ nhằm ổn định đội ngũ cán bộ chủ chốt, sắp xếp lại tổ chức bộ máy của phòng y tế, bệnh viện huyện, đội vệ sinh phòng dịch, sốt rét, các hiệu thuốc. Toàn tỉnh có 27 phòng y tế huyện (là cơ quan quản lí ngành cấp huyện). Mỗi huyện, thành, thị có bệnh viện, đội Vệ sinh phòng dịch chống sốt rét, đội sinh đẻ có kế hoạch; tổ công tác phòng chống bệnh xã hội: Lao, Mắt, Da liễu. Các phòng khám bệnh đa khoa khu vực được tăng cường thêm cán bộ (bác sỹ, y sỹ chuyên khoa, xét nghiệm viên). Cuối năm 1989, Bộ Y tế có chủ trương tổ chức lại y tế huyện theo mô hình "Trung tâm Y tế huyện" nhằm tập trung sự chỉ đạo thống nhất toàn diện công tác y tế trên địa bàn huyện. Trưởng phòng Y tế huyện trực tiếp làm Giám đốc bệnh viện.

Tổ chức mạng lưới y tế cơ sở được củng cố, phát triển. 100% xã, phường có trạm y tế, bình quân mỗi trạm có 5 cán bộ chuyên môn phục vụ; y tế đội sản xuất, điểm dân cư và làng có 7.411 cán bộ. Gần một nửa số trạm y tế xã, phường đã được trang bị y dụng cụ viện trợ nước ngoài. Đến năm 1988 có khoảng 30% số xã thực hiện trả lương cho cán bộ y tế theo Quyết định 123. Đa số các huyện đều trích 50% kinh phí để trả lương cho cán bộ y tế xã, 50% còn lại do xã trả, một số xã gặp khó khăn không có nguồn thu nên không trả đủ, nhất là những vùng bị ngập lụt nặng. Do yêu cầu của công tác phòng chống sốt rét miền núi, ngành Y tế đề nghị Uỷ ban nhân dân tỉnh quốc lập hoá trạm y tế xã, các xã miền núi, vùng trọng điểm dịch sốt rét. Để đảm bảo đời sống cho cán bộ y tế cơ sở hoạt động, một số huyện, xã đã tổ chức dịch vụ y tế như thành phố Vinh, Nghi Lộc, Thạch Hà, bước đầu thu kết quả khá tốt, đảm bảo đủ trả lương cho cán bộ y tế xã, phường, thị trấn. Riêng phụ cấp cán bộ y tế các điểm dân cư, hợp tác xã, đội sản xuất, bản làng được trả công như cán bộ đội sản xuất.

Đến cuối năm 1989, Uỷ ban nhân dân tỉnh Nghệ Tĩnh đã quyết định trả lương theo chế độ viên chức nhà nước cho mỗi xã 3 cán bộ y  tế . Toàn tỉnh có 434 cán bộ y tế phường, xã  trong diện đã được thực hiện.

Công đoàn Y tế Nghệ Tĩnh có 48 công đoàn cơ sở, trong đó có 27 công đoàn cơ sở tuyến huyện, thành, thị và 21 công đoàn cơ sở tuyến tỉnh. Số lượng cán bộ công nhân viên là 7.528 người; trong đó, nữ 3.825 người, chiếm 51%. Thư ký công đoàn ngành là Bác sĩ Doãn Hữu Hinh; Phó Thư ký công đoàn ngành là Y sĩ Nguyễn Viết Đối. Tháng 6- 1978, Bác sĩ Doãn Hữu Hinh được tỉnh điều sang làm Trưởng ban Bảo vệ sức khoẻ tỉnh, đến tháng 10- 1978, ngành Y tế Nghệ Tĩnh cử đồng chí Nguyễn Thoại- Phó Giám đốc Sở kiêm Thư ký công đoàn ngành chuyên trách. Tháng 1- 1980, Bác sĩ Nguyễn Thoại thôi kiêm nhiệm, Bác sĩ Phan Huy Thuyết làm Thư ký chuyên trách. Năm 1988, Đại hội VI Công đoàn Việt Nam đổi tên gọi Thư ký Công đoàn ngành thành Chủ tịch Công đoàn. Bác sĩ Phan Huy Thuyết làm Chủ tịch công đoàn ngành chuyên trách; Y sĩ Nguyễn Viết Đối - Phó Chủ tịch chuyên trách.

Công đoàn ngành đã có nhiều hoạt động thiết thực phục vụ cho công tác chuyên môn và nâng cao y đức cho người cán bộ. Phong trào xây dựng tổ đội Lao động xã hội chủ nghĩa, phong trào xanh-sạch- đẹp; phong trào phát huy sáng kiến cải tiến kỹ thuật, nghiên cứu khoa học; phong trào giúp nhau làm kinh tế gia đình, nuôi con khoẻ, dạy con ngoan, mẹ giỏi con giỏi đã được phát động trong toàn ngành. Hàng năm, Công đoàn ngành đều tổ chức sơ tổng kết đánh giá chất lượng từng phong trào để rút kinh nghiệm và nhân điển hình tiên tiến. Tiêu biểu là một số đơn vị: Bệnh viện huyện Diễn Châu, Bệnh viện huyện Hưng Nguyên, Bệnh viện huyện Tân Kỳ, Khoa Tai Mũi Họng- Bệnh viện Đa khoa I Nghệ Tĩnh, Bệnh viện Y học Dân tộc I, Bệnh viện Nghi Lộc.

Các Hội thi như luyện tay nghề, thi thợ giỏi ở Công ty Dược, hội thi Điều dưỡng viên, nữ hộ sinh giỏi thanh lịch được tổ chức thường xuyên và sâu rộng. Hội thi giáo viên dạy giỏi ở trường Trung học Y tế (nay là Trường Cao đẳng Y tế Nghệ An) đã đạt kết quả cao ở các cấp. Ngoài ra, các cuộc thi do Liên đoàn Lao động và Hội Liên hiệp phụ nữ tổ chức như thi cán bộ công đoàn giỏi, cán bộ nữ công giỏi, thi mẹ khoẻ, bé khoẻ, bé ngoan, thi tìm hiểu về Đảng Cộng sản Việt Nam, về Công đoàn Việt Nam... đều được cán bộ công nhân viên tham gia tích cực và đạt giải cao.

Phong trào 12 điều y đức của Bộ trưởng Bộ Y tế đã được Công đoàn cơ sở trong ngành đăng ký thi đua, nhiều tập thể cá nhân trong ngành đã nâng cao tinh thần phục vụ người bệnh, không quản khó khăn vất vả, tận tình cứu sống hàng ngàn bệnh nhân có nguy kịch để trả lại cuộc sống cho họ. Điển hình có tập thể Khoa Hồi sức cấp cứu- Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa tỉnh, tập thể Bệnh viện phòng chống Lao.

Tiếp đến là, nhanh chóng tổ chức lại các cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật cho các phòng khám chữa bệnh, sản xuất phân phối thuốc nam, y dụng cụ. Hai tổ vật tư y tế của hai Ty Nghệ An và Hà Tĩnh hợp nhất lại thành Trạm vật tư thiết bị y tế và nâng dần lên thành Công ty Vật tư thiết bị y tế để chuyên lo cung cấp thuốc men, trang thiết bị kỹ thuật và thành lập bộ phận sửa chữa kỹ thuật.

Nhằm xây dựng lại các cơ sở y tế được khang trang, ngành y tế đã phát động phong trào xây dựng lại các nhà cửa, bệnh viện huyện, trạm y tế cơ sở, phòng khám đa khoa khu vực. Với quyết tâm xây dựng lại Trạm y tế “đàng hoàng hơn, to đẹp hơn", chỉ trong một thời gian ngắn, bệnh viện huyện Quỳnh Lưu đã được phục hồi xây dựng với quy mô 100 giường bệnh, có cơ sở phòng bệnh, có bệnh xá kết hợp Đông- Tây y. Bệnh viện huyện Diễn Châu được tiến hành xây dựng với quy mô hoàn chỉnh hơn. Với chủ trương của Uỷ ban nhân dân huyện "Cả huyện là một công trường xây dựng, mỗi xã đảm nhận xây dựng một công trình", toàn huyện đã tự túc về nhân công và nguyên vật liệu để sớm hoàn thành công trình và đưa vào sử dụng. Bệnh viện huyện Diễn Châu còn được xây dựng bổ sung thêm để đưa bệnh viện trở thành Trung tâm khoa học- kỹ thuật chăm lo bảo vệ sức khoẻ cho nhân dân. Trong năm 1976, toàn tỉnh có trên 13 công trình được tiến hành xây dựng; trong đó, có 5 bệnh viện được đưa vào sử dụng: Bệnh viện huyện Quỳnh Lưu, Bệnh viện Diễn Châu, Bệnh viện huyện Anh Sơn, Bệnh viện huyện Thanh Chương và Bệnh viện huyện Cẩm Xuyên; 9 bệnh viện khác được bổ sung xây dựng hằng năm và 10 công trình bệnh viện huyện sẽ đưa vào sử dụng năm 1977.

Đặc biệt, ở tuyến huyện sau khi có Chỉ thị 33 của Trung ương về xây dựng cấp huyện, thực hiện phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”, các bệnh viện tuyến huyện đã được xây dựng lại bằng ngói hoá khang trang sạch sẽ. Các Trung tâm Y tế Nghĩa Đàn, Con Cuông, Quỳ Hợp và thành phố Vinh được khởi công xây dựng lại.

Sau nhiều năm sơ tán, năm 1974, Bệnh viện tỉnh Nghệ An trở về thành phố Vinh và được sự giúp đỡ của nước Cộng hoà Ba Lan đã tiến hành xây dựng lại cơ sở vật chất tại địa điểm mới. Cuối tháng 11- 1985, Giám đốc bệnh viện Hữu nghị Việt Nam- Ba Lan quyết định đón bệnh nhân đến khám và điều trị. Đây là việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu khám, chữa bệnh của cán bộ và nhân dân khi đau ốm và đưa đội ngũ cán bộ công nhân viên đi vào hoạt động ở cơ sở hiện đại, từ đó bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, tinh thần thái độ, năng lực quản lý. Bệnh viện Nhi Nghệ An với tên gọi đầu tiên là Bệnh viện Nhi Nghệ Tĩnh được thành lập theo Quyết định số 386 của Uỷ ban nhân dân tỉnh Nghệ Tĩnh. Bệnh viện Nhi ra đời khi bệnh viện I Nghệ Tĩnh chuyển đến một cơ sở mới vừa được xây dựng đồng bộ do sự giúp đỡ của Chính phủ và Nhân dân Ba Lan, gọi là Bệnh viện Hữu Nghị Việt Nam- Ba Lan (nay là Bệnh viện Hữu Nghị Đa khoa tỉnh). Trên một phần cơ sở cũ của Bệnh viện I Nghệ Tĩnh, Khoa Nhi được tách ra thành lập Bệnh viện Nhi Nghệ Tĩnh và chính thức hoạt động từ ngày 01- 6- 1985.

Các bệnh viện, các cơ sở khám chữa bệnh trong tỉnh đã đầu tư, xây dựng, tu sửa cơ sở vật chất, nhà cửa và trang thiết bị. Nhiều cơ sở chữa bệnh đã đi sâu vào việc củng cố các khoa, phòng, cải tiến từng khâu công tác, nghiêm chỉnh thực hiện các quy tắc chuyên môn, đưa các chế độ điều trị toàn diện đi vào nề nếp.  Năm 1980, Bộ Y tế đã cấp cho Y tế Nghệ Tĩnh 32 ô tô cứu thương để phục vụ việc vận chuyển bệnh nhân. Ngành đã cấp cho các bệnh viện huyện, tỉnh. Đồng thời, thành lập Trạm vận chuyển cấp cứu 05 của ngành và trang bị 7 xe ô tô cho trạm hoạt động.

Từ cuối năm 1979, ngành Y tế đã đề xuất với lãnh đạo chính quyền các địa phương nơi có Bệnh viện, Xí nghiệp, Trạm cấp đất cho các gia đình cán bộ y tế để tạo điều kiện tăng gia sản xuất, có thu nhập thêm từng bước ổn định đời sống gia đình, để họ an tâm phục vụ người bệnh. Do đó, đã xuất hiện các tên gọi “Làng Bệnh viện”,“Làng Y tế” bên cạnh các bệnh viện, các xí nghiệp, trường học... Trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt, chỗ ở của cán bộ công nhân viên chưa ổn định, một vụ hoả hoạn đã xảy ra ở khu tập thể cán bộ công nhân viên Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam- Ba Lan (tháng 6- 1988) gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Trước tình hình đó, Ban Giám đốc Sở đã trực tiếp giúp Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam- Ba Lan chỉ đạo khắc phục hậu qủa; đồng thời, động viên cán bộ công nhân viên trong toàn ngành giúp đỡ về tinh thần và vật chất. Uỷ ban nhân dân tỉnh đã trích ngân sách cứu tế cho các gia đình bị nạn với số tiền gần 12 triệu đồng, 11 tấn gạo và một số đường, sữa cấp cho người ốm, già yếu và trẻ em để sớm ổn định tình hình và yên tâm công tác.

II- Các phong trào hoạt động của ngành

1- Giai đoạn 1976- 1981

Sau khi hợp nhất tỉnh, Nghệ Tĩnh là một tỉnh lớn, địa hình đa dạng, phong phú, giàu tài nguyên, có thế mạnh về kinh tế rừng, biển và đồng bằng. Khi Ty Y tế Hà Tĩnh chuyển ra sáp nhập vào thì Ty Y tế Nghệ An cũng vừa chuyển từ nơi sơ tán xã Diễn Thành (huyện Diễn Châu) về. Nghệ Tĩnh vốn là một tỉnh nghèo, cơ sở vật chất thiếu thốn lại phải gánh chịu hậu quả của một cuộc chiến tranh tàn phá vô cùng dã man của đế quốc Mỹ. Chúng ta vừa giải phóng mièn Nam được 3 năm đã phải đương đầu với hai cuộc chiến tranh xâm lược biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc. Nhân dân Nghệ Tĩnh lại phải gồng mình với khó khăn để dồn sức người, sức của khắc phục hậu quả chiến tranh, khôi phục và phát triển kinh tế. Nhiều cơ sở y tế từ tuyến tỉnh đến tuyến huyện và xã chưa được phục hồi củng cố, trang bị cơ sở vật chất kỹ thuật còn thiếu thốn, nghèo nàn không đồng bộ. Đất nước vừa thống nhất, một số bệnh truyền nhiễm từ miền Nam có điều kiện lan truyền và phát triển rộng rãi thành những vụ dịch lớn như dịch tả, dịch hạch, sốt xuất huyết. Thời tiết và khí hậu có phần khắc nghiệt hơn so với nhiều tỉnh. Tháng 8- 1978, trận lụt lớn làm vỡ đê ở Đô Lương, vỡ đê 42 Nam Đàn, Hưng Nguyên đã làm cho 4 huyện Thanh Chương, Đô Lương, Nam Đàn, Hưng Nguyên chìm trong lũ lụt, mùa màng mất trắng, dịch bệnh phát triển, đặc biệt là dịch sốt rét gây tử vong cho nhiều người. Tình hình sức khoẻ và bệnh tật của nhân dân thường xuyên bị đe doạ, chủ yếu là các bệnh nhiệt đới trầm trọng như sốt rét, lao, giun, mắt hột, viêm não, sốt xuất huyết, viêm gan vi rút, viêm phổi cấp. Tốc độ gia tăng dân số, tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng cao. Ngành Y tế đã tập trung chỉ đạo các cơ sở cùng với nhân dân địa phương khắc phục sau lũ lụt các công trình vệ sinh, giếng nước, nơi ăn ở, phòng chống và dập tắt các dịch bệnh xảy ra nơi vùng lũ lụt.

Trước tình hình đó, ngày 18- 02- 1976, Tỉnh uỷ có Chỉ thị số 13 "về công tác y tế trong tình hình mới". Chỉ thị nêu rõ một số vấn đề cần phải phấn đấu từ 1976- 1980: 1) Phát động mạnh mẽ, sâu rộng phong trào vệ sinh- thể dục yêu nước, tạo nên bước chuyển biến thật sự vững chắc toàn dân quan tâm chăm lo bảo vệ và nâng cao sức khoẻ; tăng cường công tác phòng bệnh, phòng chống dịch, làm sạch môi trường, làm tốt công tác vệ sinh trường học, vệ sinh lao động, vệ sinh thực phẩm, xây dựng nếp sống văn minh. 2) Tổ chức tốt việc cấp cứu, khám thai, đỡ đẻ, mở rộng và nâng cao việc khám bệnh và chữa bệnh, từng bước quản lý tốt sức khoẻ cho nhân dân và cán bộ. 3) Đẩy mạnh cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch. 4) Phát huy thế mạnh dược liệu của địa phương, nhanh chóng giải quyết tốt vấn đề thuốc một cách vững chắc để đáp ứng yêu cầu chống dịch, phòng bệnh và chữa bệnh cho nhân dân.

Nghị quyết Đại hội IX Đảng bộ tỉnh quán triệt “Chỉ đạo chặt chẽ công tác vệ sinh phòng bệnh, khống chế đi đến thanh toán một số bệnh xã hội như sốt rét, mắt hột. Thực hiện nghiêm ngặt vệ sinh thực phẩm, vệ sinh môi trường, vệ sinh lao động, vệ sinh trường học”.

Thực hiện chủ trương đường lối của Đảng về Y tế, trong giai đoạn 1976- 1980, ngành Y tế Nghệ Tĩnh đã đề ra những phương hướng hoạt động cho phù hợp với tình hình mới:

a) Tạo cho được những điều kiện về cơ sở vật chất kỹ thuật khá vững chắc, đảm bảo cho việc thực hiện các yêu cầu nhiệm vụ chính trị, các chỉ tiêu kế hoạch của trên. Trước mắt và lâu dài trở thành hiện thực trên các lĩnh vực: công tác vệ sinh phòng bệnh phòng chống dịch, khám bệnh, chữa bệnh, quản lí sức khoẻ của cán bộ và nhân dân, vận động sinh đẻ có kế hoạch, phát triển dược liệu đẩy mạnh sản xuất, pha chế, tự túc thuốc, đào tạo bồi dưỡng cán bộ.

b) Đưa một số hoạt động lớn của ngành, một số nhiệm vụ trọng tâm tiến lên một cách vững chắc toàn diện với khí thế sôi nổi. Đẩy mạnh phong trào vệ sinh phòng bệnh, phòng chống dịch: Đến năm 1980 quyết tâm dứt điểm 3 công trình vệ sinh phòng bệnh, khống chế tiến tới ổn định tình hình dịch tệ ở trong tỉnh, phấn đấu không để các vụ dịch lớn xảy ra, nếu xảy ra thì không để cho dịch phát triển rộng lớn. Tiến tới thanh toán quặm, sốt rét, đặt cơ sở cho việc thanh toán Lao trong toàn tỉnh trong những năm sau. Thực hiện tốt cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch. Hạ tỷ lệ phát triển dân số cuối năm 1977 xuống 1,3% và đến cuối năm 1980 xuống 1,2%. Về công tác khám bệnh, chữa bệnh, quản lí sức khoẻ cho cán bộ và nhân dân. Hoàn thành xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật ở một số huyện, thị, thành phố vùng trọng điểm. Phấn đấu đến năm 1980 đảm bảo chỉ tiêu phát triển giường bệnh là 20 trên 10.000 dân. Đưa công tác quản lí sức khoẻ cán bộ và nhân dân đi vào nề nếp, phát triển mạng lưới phòng khám đa khoa khu vực. Cơ bản tự túc được thuốc men trong toàn tỉnh, tự túc được 60% nguyên dược liệu địa phương, đảm bảo yêu cầu xuất khẩu của tỉnh. Kiện toàn và cải tiến tổ chức bộ máy trong ngành y tế tuyến tỉnh, huyện và xã nhằm tăng cường cán bộ địa bàn tuyến huyện đi vào quy hoạch cơ giới hoá, phân vùng chuyên canh, thâm canh.

Đồng thời, thực hiện tốt 5 mục tiêu phấn đấu của ngành trong giai đoạn này là:

1. Duy trì phong trào vệ sinh, thể dục thường xuyên và cơ sở vật chất đảm bảo vững chắc môi trường sống sạch, trước nhất không để xảy ra dịch lớn, khi có dịch thì có đủ khả năng dập tắt nhanh chóng.

2. Đảm bảo công tác khám bệnh, chữa bệnh, điều dưỡng có chất lượng, thanh toán các bệnh xã hội, nhất là phòng chống sốt rét, phòng chống các bệnh nghề nghiệp có hiệu quả, lấy công tác quản lý sức khoẻ, khám và chữa bệnh ngoại trú làm khâu quan trọng.

3. Giảm nhanh tỷ lệ phát triển dân số, bảo vệ tốt sức khoẻ bà mẹ trẻ em, lấy sinh đẻ có kế hoạch làm công tác chủ yếu.

4. Tự giải quyết vấn đề thuốc một cách chủ động, lấy việc phát triển thuốc Nam, quản lý chặt khâu phân phối thuốc và sử dụng thuốc làm những công tác chủ yếu, nhằm không để thiếu thuốc phòng, chống dịch, thuốc cấp cứu, thuốc thông thường, nhất là thuốc cho trẻ em.

5. Trên cơ sở quán triệt các quan điểm về y tế của Đảng, xây dựng hệ thống tổ chức y tế hoàn chỉnh, chính quy và hiện đại, trước mắt lấy việc kiện toàn bộ máy tổ chức và mạng lưới hoạt động y tế cơ sở, y tế huyện, thị làm khâu quan trọng nhất để giải quyết những yêu cầu cơ bản của y tế phổ cập.

Bộ Y tế đã xác định rõ 5 mục tiêu tuy không bao trùm toàn bộ công việc của ngành, nhưng kế hoạch hoạt động của toàn ngành phải hướng vào phục vụ 5 mục tiêu và chỉ có thực hiện đầy đủ 5 mục tiêu thì mới hoàn thành tốt kế hoạch của ngành Y tế. Nhằm tạo điều kiện cho việc thực hiện 5 mục tiêu, rút kinh nghiệm của các điển hình tiên tiến, Bộ Y tế đã đề ra mức phấn đấu “Tập trung dứt điểm từng công tác then chốt trên từng địa bàn cụ thể, trong từng thời gian nhất định”. Phong trào “Học tập và làm theo các điển hình tiên tiến thực hiện 5 dứt điểm về công tác y tế” (gọi tắt là phong trào 5 dứt điểm) đó là:

1. Dứt điểm về 3 công trình vệ sinh.

2. Dứt điểm về quản lý sức khoẻ.

3. Dứt điểm về sinh đẻ có kế hoạch.

4. Dứt điểm về trồng và sử dụng thuốc Nam.

5. Dứt điểm về kiện toàn tổ chức y tế cơ sở và huyện, thị.

Thực hiện 5 mục tiêu y tế là một nhiệm vụ trọng tâm của toàn ngành và là nhiệm vụ thường xuyên về công tác y tế ở địa phương; ra sức đẩy mạnh phong trào từ dứt điểm từng mặt đến dứt điểm toàn diện, từ xã, huyện và tiến lên quy mô toàn tỉnh, mở rộng phong trào 5 dứt điểm vào khu vực thành thị và khu công nghiệp với nội dung thích hợp; đồng thời, coi trọng việc củng cố, nâng cao chất lượng và phát huy kết quả ở những nơi đã thực hiện tốt phong trào 5 dứt điểm. Kết hợp chặt chẽ phong trào 5 dứt điểm ở các địa phương với phong trào xây dựng các đơn vị y tế tiên tiến và xây dựng người cán bộ y tế nhân dân của ngành Y tế nhằm phục vụ đắc lực cho sự nghiệp phát triển sản xuất, đời sống và an ninh quốc phòng.

Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IV, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ IX và các chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước về công tác y tế, ngành Y tế Nghệ Tĩnh đã tập trung phấn đấu thực hiện thắng lợi 5 mục tiêu chủ yếu do Bộ Y tế đề ra, mở rộng phong trào 5 dứt điểm ra khắp các địa phương trong tỉnh; Bám sát các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội của tỉnh nhà để phục vụ y tế. Xoay quanh trục phong trào 5 dứt điểm, các đơn vị trong ngành như Y, Dược, phòng bệnh, chữa bệnh, Đông y, Tây y đã phấn đấu hoàn thành kế hoạch đề ra hàng năm.

Bước vào kế hoạch năm 1976, năm đầu của kế hoạch 5 năm lần thứ hai, cũng là năm đầu hợp tỉnh. Tuy bước đầu còn có những tồn tại, khó khăn do hậu quả của chiến tranh tàn phá, trình độ tổ chức quản lí còn có hạn, nhưng toàn ngành y tế đã sớm ổn định về tổ chức và tư tưởng. Được sự giúp đỡ của Thường vụ Tỉnh ủy, Uỷ ban nhân dân tỉnh, Bộ Y tế và tranh thủ sự hỗ trợ hợp tác của các ngành,  toàn ngành đã thực hiện tốt 5 mục tiêu cơ bản và hoàn thành một số nhiệm vụ trọng tâm .

Mùa hè năm 1976, dịch tả bắt đầu xuất hiện ở miền Nam và Hà Nội. Thành phố Vinh và huyện Nghi Xuân có dấu hiệu của các triệu chứng lâm sàng về bệnh tả trong nhiều người. Ngành Y tế đã đề nghị Uỷ ban nhân dân tỉnh thông báo có dịch trong toàn tỉnh và điều động tất cả cán bộ quản lý ở Ty cùng với Trạm Vệ sinh phòng dịch phối hợp với Lãnh đạo thành phố Vinh và huyện Nghi Xuân trực tiếp chống dịch, dập tắt dịch. Phòng xét nghiệm của Trạm Vệ sinh phòng dịch đã phát hiện phẩy khuẩn tả Eltor một cách chính xác, được Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương xác nhận kịp thời, cho nên phác đồ phòng và điều trị tả được thống nhất vận dụng trong toàn tỉnh. Cùng với các biện pháp khác, dựa vào dân, dịch tả đã được khống chế dập tắt kịp thời.

Mặc dù, số người mắc bệnh và tử vong sốt rét đã giảm xuống nhưng tính chất dịch vẫn còn ở một số huyện đồng bằng, trung du và miền núi cao. Ngày 8- 03- 1977, Uỷ ban nhân dân tỉnh đã có Chỉ thị số 24 “về việc tăng cường công tác vệ sinh phòng bệnh, phòng dịch năm 1977”. Chỉ thị ghi rõ: ngành Y tế “Cơ quan thường trực của Ban chỉ đạo tỉnh có nhiệm vụ biên soạn các tài liệu tuyên truyền cách phát hiện, cách phòng chống các bệnh dịch nhất là dịch hạch để các cơ quan báo chí, đài phát thanh mà thường xuyên giáo dục cho nhân dân cách phòng, cách chữa. Có phương án chuẩn bị vật tư, trang thiết bị, cán bộ... để bắt tay ngay vào việc chuẩn bị từng bước cho yêu cầu phòng chống dịch. Phải cử ngay cán bộ vào Bình Trị Thiên nghiên cứu lâm sàng dịch hạch để về hướng dẫn cho cán bộ điều trị. Phải bồi dưỡng nhanh các biện pháp điều trị cấp cứu cho cán bộ Đông, Tây y về các bệnh dịch nhất là dịch hạch”. Cuối năm 1977, bệnh sốt rét đã trở lại ở các huyện miền núi: Tương Dương, Kỳ Sơn… gây khó khăn cho sản xuất và đời sống nhân dân. Đến ngày 11- 4- 1978, Tỉnh uỷ có Thông tri số 24 "về việc tăng cường lãnh đạo thanh toán bệnh sốt rét trong toàn tỉnh". Thông tri ghi rõ: “Mục tiêu đến năm 1980 phải thanh toán cơ bản bệnh sốt rét trong toàn tỉnh. Vì vậy, các cấp ủy Đảng, Ban cán sự Đảng, đoàn các ngành, các cấp, đoàn thể cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục cho nhân dân có ý thức giữ gìn vệ sinh ăn, ở, làm trong sạch môi trường, hạn chế điều kiện phát triển của muỗi, tự giác nằm màn, tự giác phát hiện bệnh, báo cáo kịp thời cho cơ quan y tế để có kế hoạch diệt muỗi, chống đốt, phòng bệnh cho người lành, điều trị tích cực cho những người bệnh.

Những vùng đã có kế hoạch xây dựng kinh tế mới như Nghĩa Đàn, Tân Kỳ…cơ quan y tế phải có kế hoạch phòng chống sốt rét để bảo vệ sức khoẻ cho nhân dân. Ở những địa phương có dân đi đến vùng kinh tế mới phải có cán bộ chuyên về sốt rét đi theo và tạo điều kiện thuận lợi về ăn, ở và phun thuốc DDT.

Trên các công trường thuỷ lợi và xây dựng cơ bản tập trung, ngành Y tế cùng với các địa phương cùng Ban chỉ huy các công trường tiến hành các biện pháp phòng và chống bệnh sốt rét một cách triệt để. Đối với những vùng dịch cũ và vùng dịch sốt rét có khả năng trở lại thì cần tiến hành những biện pháp tích cực để phòng, chống không để bệnh sốt rét phát lại. Các đơn vị quân đội, công an nhân dân vũ trang cần phối hợp chặt chẽ với các cơ quan y tế địa phương tiến hành tốt công tác phòng và chống bệnh sốt rét trong đơn vị, tránh gây lây lan qua lại giữa các lực lượng vũ trang và nhân dân”. Trạm sốt rét đã đóng vai trò xung kích cùng với các huyện, xã miền núi phun thuốc, điều trị tại chỗ. Cho nên, trong vòng 3 đến 4 năm liền sốt rét không trở thành dịch lớn. Những ổ dịch nhỏ lẻ đã được ghi dấu trên bản đồ và khống chế kịp thời.

Trạm Mắt đã chỉ đạo và trực tiếp cử các đội lưu động đến các địa bàn trong tỉnh với phương tiện duy nhất là chiếc xe đạp cá nhân về nhiều vùng nông thôn trong tỉnh để cùng với cán bộ chuyên môn huyện xã thanh toán mắt hột. Các trạm Da liễu, trạm Nội tiết, trạm Lao đều bám sát cơ sở, làm đúng các yêu cầu với nội dung chuyên môn của chuyên khoa mình như điều tra cơ bản, xử lý bệnh tật tại xã, điều trị ngoại trú, trả người lao động kịp thời cho sản xuất, giảm bớt gánh nặng cho các bệnh viện tuyến huyện và các bệnh viện tỉnh.

Trạm sinh đẻ kế hoạch- bảo vệ bà mẹ trẻ em đã cùng với Hội phụ nữ các cấp, công đoàn và các tổ chức khác làm công tác vận động mọi gia đình chỉ nên đẻ 2 con. Tiêu chí này được hưởng ứng trong phạm vi các cơ quan, doanh nghiệp, trong các đảng viên, nên ý thức kế hoạch hoá gia đình đã trở thành tiêu chuẩn thi đua, thậm chí là cơ sở để xét nâng lương, nâng bậc, vào ra biên chế Nhà nước… Từ đó, nội dung cuộc vận động này có tác động mạnh trong các tầng lớp dân cư. Bên cạnh việc truyền thông, Trạm cũng đã tiến hành các dịch vụ kế hoạch hoá gia đình bằng sự cộng tác với các đơn vị y tế huyện và xã an toàn, hiệu quả.

Phong trào vệ sinh phòng bệnh, xây dựng 3 công trình được triển khai và thực hiện ở những khu vực trọng điểm. Năm 1979, toàn tỉnh bình quân 1,4 gia đình có hố xí, 2 gia đình có một giếng nước, 4 gia đình có một nhà tắm; 249 xã và 3 huyện đạt tiêu chuẩn dứt điểm 3 công trình vệ sinh; 343 xã và 6 huyện đạt tiêu chuẩn dứt điểm về tự túc thuốc nam tại xã, công tác nuôi trồng cây, con làm thuốc đạt 70% kế hoạch, việc tổ chức thu mua dược liệu có cố gắng, việc sản xuất thuốc và chỉ tiêu bán ra căn bản hoàn thành kế hoạch. 12 xã và 6 huyện đạt tiêu chuẩn dứt điểm về quản lý sức khoẻ và chữa bệnh tại nhà; 6,9% phụ nữ mang vòng tránh thai. Một số huyện giảm tỷ lệ tăng dân số xuống 1,5%. Cũng trong năm 1979, ngành y tế đã khống chế được dịch lớn xảy ra. Một số bệnh xã hội như sốt rét, mắt hột, lao… bắt đầu được khống chế tốt.

Để thực hiện tốt nhiệm vụ “Phát huy thế mạnh dược liệu của địa phương, nhanh chóng giải quyết tốt vấn đề thuốc một cách vững chắc để đáp ứng yêu cầu phòng, chống bệnh và chữa bệnh cho nhân dân như trong Chỉ thị 13 của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ “về công tác y tế trong tình hình mới” và Chỉ thị 38 của Tỉnh uỷ “về việc phát triển dược liệu” nhằm giải quyết vấn đề thuốc trong những năm trước mắt: Tiếp tục đẩy mạnh và nâng cao chất lượng phong trào nuôi trồng cây lá làm thuốc, sản xuất và sử dụng thuốc nam ở xã và cây thuốc có khối lượng sản phẩm lớn; làm tốt việc điều tra, khai thác, thu mua dược liệu; chấn chỉnh mạng lưới sản xuất thuốc ở tỉnh, huyện, xã nhằm sử dụng tốt nhất nguồn dược liệu địa phương; tích cực, chủ động giải quyết tốt nhu cầu thuốc trong tỉnh và tăng nguồn hàng thuốc xuất khẩu”. Trong những năm cuối thập kỷ 70, việc phát triển dược liệu ở Nghệ Tĩnh có những chuyển biến tốt. Phong trào trồng, thu hái và sử dụng thuốc nam ở xã phát triển mạnh, được mở rộng trên quy mô huyện. Đi đôi với việc điều tra, sưu tầm, phát hiện nhiều loại dược liệu được khai thác, sử dụng. Một số địa phương lập quy hoạch phân vùng trồng cây thuốc trên diện tích rộng. Nhiều dạng thuốc được nghiên cứu, sản xuất bằng dược liệu địa phương có chất lượng và tác dụng tốt, đáp ứng được một phần nhiệm vụ tự túc thuốc trong tỉnh.

Cuối năm 1976, các công ty được tiến hành sát nhập, Xí nghiệp Quốc doanh Dược phẩm Nghệ An và Hà Tĩnh đổi thành Công ty Dược phẩm Nghệ Tĩnh đóng tại đường Nguyễn Thị Minh Khai- thành phố Vinh. Giám đốc là ông Trần Đức Thái, các Phó Giám đốc: ông Phan Văn Nghị, Lê Ngọc Lân và bà Phạm Thị Sa.

Công ty Dược phẩm có 6 phòng ban và các đơn vị trực thuộc gồm 27 hiệu thuốc huyện, thị; có 3 vùng kho: vùng I đóng ở xã Lưu Sơn- Đô Lương để tiếp nhận hàng của Xí nghiệp Dược phẩm tại Giang Sơn, vùng II đóng ở Ga Vinh tiếp nhận hàng của cấp 01, vùng III đóng ở thị xã Hà Tĩnh tiếp nhận hàng của Xí nghiệp Dược phẩm Hà Tĩnh. Một đoàn vận tải có trên 10 xe chở hàng phục vụ cung ứng thuốc cho 27 huyện, thị. Trại Dược liệu ở Tân Kỳ và Anh Sơn làm nhiệm vụ nuôi trồng, thu mua dược liệu, nấu cao thảo mộc và xương động vật. Riêng trại dược liệu Tân Kỳ có nuôi trên 30 con hươu và nai.

Sau khi nhập tỉnh, Xí nghiệp Dược phẩm Nghệ An đổi tên thành Xí nghiệp Dược phẩm I Nghệ Tĩnh do ông Phạm Ngọc Châu làm Giám đốc, Nguyễn Toàn Lễ và Phạm Phúc làm Phó Giám đốc. Năm 1982, ông Phan Văn Nghị làm Giám đốc, ông Nguyễn Đình Toan và ông Nguyễn Thế Chất làm Phó Giám đốc. Xí nghiệp Dược phẩm Hà Tĩnh đổi thành Xí nghiệp Dược phẩm II Hà Tĩnh do ông Nguyễn Văn An làm Giám đốc, ông Trần Văn Sỹ làm Phó Giám đốc. Xí nghiệp đông Dược Thanh Chương đóng ở đồi Rạng do ông Nguyễn Văn Lẫm làm Giám đốc, bà Nguyễn Thị Thân làm Phó Giám đốc. Hợp tác xã Vinh Ngãi chuyên sản xuất Cao hoàn tán, đóng tại Hưng Lộc do ông Bùi Xuân Tùng làm Giám đốc, Nguyễn Văn Sỹ làm Phó Giám đốc.

Năm 1981, thực hiện Nghị định 79 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ), sáp nhập các Công ty Dược phẩm và Xí nghiệp sản xuất Dược phẩm, đổi tên thành Xí nghiệp Liên hiệp Dược, đồng thời phân cấp các hiệu thuốc huyện, thị thành đơn vị độc lập đổi tên thành Công ty Dược phẩm cấp III.  Năm 1983, Xí nghiệp Liên hiệp Dược phẩm Nghệ Tĩnh tiến hành bàn giao các hiệu thuốc về cho các huyện. Các Công ty huyện có 1 giám đốc và 1 phó giám đốc điều hành. Ở thành phố Vinh có 3 hiệu thuốc trực thuộc Xí nghiệp Liên hiệp Dược không phân cấp. Toàn tỉnh Nghệ Tĩnh có 31 công ty Dược huyện, 122 cửa hàng, 220 đại lý, 685 tủ thuốc, 1 bệnh viện và Trạm Y tế xã.

Ngành Dược đã tiến hành một cách toàn diện, theo hướng tăng cường sử dụng các nguyên dược liệu địa phương để đáp ứng nhu cầu dùng thuốc ngày càng tăng của nhân dân trong tỉnh. Công tác nuôi trồng dược liệu, sản xuất pha chế các loại thuốc bằng nguồn dược liệu địa phương đảm bảo hoàn thành và hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu sản xuất, kinh doanh, phân phối: xí nghiệp Dược phẩm I, Xí nghiệp Dược phẩm II, Xí nghiệp Đông dược. Hoạt động kinh doanh phân phối đã đáp ứng tích cực về nhu cầu thuốc cho công tác phòng chống dịch, khám chữa bệnh và các loại thuốc thông thường cho quần chúng. Đến năm 1976, toàn tỉnh có 390 xã có phong trào kết hợp Đông- Tây y sử dụng thuốc nam và châm cứu, 85% xã đảm bảo tự túc thuốc, một số xã như Quỳnh Giang (Quỳnh Lưu), Diễn Trường, Diễn Minh (Diễn Châu) có lò cất các loại tinh dầu, lò nấu cao, có cơ sở chế biến các loại thuốc cao đơn hoàn tán đảm bảo cho yêu cầu dùng thuốc của nhân dân trong xã. Việc nghiên cứu các chế phẩm từ dê núi, các loại tinh dầu, các loại dầu xoa, rắn biển được tổ nghiên cứu các chế phẩm từ dược liệu đã thu được kết quả tốt. Một số chế phẩm đã được đưa vào kế hoạch sản xuất của các xí nghiệp, bệnh viện và tại các trạm y tế. Thực hiện đường lối kết hợp Đông- Tây y trên cơ sở kế thừa, chỉnh lí và nâng cao vốn y học cổ truyền, toàn ngành đã duy trì, củng cố và phát triển 2 Bệnh viện đông y tuyến tỉnh, Bệnh xá Đông y dân lập huyện Quỳnh Lưu và hình thành 14 tổ chẩn trị Đông y ở các huyện.

Phong trào 5 dứt điểm của ngành Y tế Nghệ Tĩnh đã đạt được nhiều thành tích. Nổi bật nhất là Trạm y tế xã Quỳnh Giang (Quỳnh Lưu)- một điển hình tiên tiến về công tác y tế.

Xã Quỳnh Giang đã nắm vững và vận dụng các đường lối, quan điểm của Đảng, có chủ trương đúng, có quyết tâm cao, biết tổ chức quần chúng thực hiện nhiệm vụ bảo vệ sức khoẻ phù hợp với tình hình thực tế của địa phương; hướng công tác phục vụ nhiệm vụ sản xuất và xây dựng cuộc sống mới; có nhiều sáng tạo trong việc nghiên cứu sử dụng thuốc nam; biết quản lý sức khoẻ và chữa bệnh tại nhà cho nhân dân đạt kết quả tốt; xây dựng được mạng lưới y tế ổn định và hoạt động có chất lượng. Hơn 90% số gia đình xây dựng xong giếng nước, hố xí hai ngăn đúng quy cách, hợp vệ sinh, Quỳnh Giang đã tổ chức khám sức khoẻ, lập sổ sức khoẻ cho toàn dân, chữa bệnh tại nhà. Cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch tiến hành tốt; tỷ lệ phát triển dân số giảm hơn 3% những năm trước đây xuống 2%. Với tám ngày công lao động đóng góp của mỗi người dân, Quỳnh Lưu tự nung vôi, gạch ngói, mua thêm gỗ, trả công thợ, xây dựng một trạm điều dưỡng Trung tâm khang trang, có nhà điều trị, nhà sản, nhà bào chế thuốc nam, lò nấu cao, cất tinh dầu. Để đảm bảo yêu cầu tự túc thuốc men phục vụ cho nhân dân trong xã, Trạm y tế Quỳnh Giang đã sản xuất tự túc được 27 mặt hàng chữa các loại bệnh thông thường cho nhân dân. Trạm có vườn thuốc mang tính cách một vườn thực nghiệm với hơn 300 loài cây thuốc quý và đẹp hơn bất cứ một vườn hoa nhỏ nào khác. Công trình nọ nối tiếp công trình kia, làm nhanh, tập trung xong gọn. Ở việc lớn cũng như việc nhỏ đều thấy sự tính toán, xếp đặt hợp lí, khoa học, nét sáng tạo thông minh, tạo nên cho công tác y tế của Quỳnh Giang một thế đi lên vững chắc, phấn đấu trở thành tiên tiến xuất sắc về mọi mặt, đáp ứng yêu cầu bảo vệ sức khoẻ nhân dân ở một xã đang tổ chức lại sản xuất.

Ở những đơn vị nào có phong trào thi đua "nhân điển hình tiên tiến" thì ở đó có nội dung chất lượng lao động tốt, có tinh thần và thái độ phục vụ không ngừng được củng cố và nâng cao, có những con người mới xã hội chủ nghĩa xuất hiện. Y sĩ Trần Chử một con người thông minh, ham học hỏi, nhiều suy nghĩ và say mê sáng tạo và là người khiêm tốn, giản dị. Về chuyên môn, anh biết kết hợp nhuần nhuyễn Đông - Tây y, chịu khó học hỏi, ghi chép. Do nhiệm vụ công tác, y sĩ Trần Chử được Ty Y tế Nghệ An điều động về làm Trạm trưởng y tế Quỳnh Giang. Từ mảnh vườn, cây cỏ dược liệu đến cơ ngơi của trạm y tế xã Quỳnh Giang đâu cũng có bàn tay và khối óc của đồng chí Trần Chử chăm lo vun trồng. Trần Chử là một nhà tổ chức có tài, một thầy thuốc hết lòng vì dân nghèo. 16 năm (1972 - 1986) Quỳnh Giang là điểm sáng của phong trào y tế cả nước. Năm 1985, Trạm y tế Quỳnh Giang được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động Hạng Nhì, Y sĩ Trần Chử được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý "Anh hùng Lao động".

Công trình Trạm y tế xã Quỳnh Giang là nét tiêu biểu cho sự cần cù lao động xây dựng đóng góp của nhân dân. Nhiều xã trong tỉnh và trong huyện Quỳnh Lưu đã học tập và rút kinh nghiệm xã Quỳnh Giang, dựa hẳn vào dân xây dựng nên trạm y tế đàng hoàng hơn, to đẹp hơn, mang màu sắc xây dựng và trang trí kiểu Quỳnh Giang. Xã Diễn Minh (Diễn Châu)- mẫu điển hình cho sự kết hợp hài hoà giữa công tác y tế bảo vệ sức khoẻ với phong trào giáo dục toàn diện. Nội dung phong trào có sự kết hợp chặt chẽ và gắn bó ngành giáo dục- thể dục thể thao, bảo vệ bà mẹ trẻ em mà chủ yếu là lứa tuổi thiếu niên nhi đồng. Xã Cẩm Long (Cẩm Xuyên)- một điển hình tiên tiến toàn miền Bắc về phong trào vệ sinh phòng dịch, xây dựng 3 công trình vệ sinh phòng bệnh: giếng nước, nhà tắm và hố xí.

Ty Y tế Nghệ Tĩnh đã phát động phong trào “Quỳnh Giang hoá” trong toàn tỉnh và động viên đội ngũ cán bộ nhân viên phấn đấu trên tinh thần “Thầy thuốc phải như mẹ hiền” hướng về thực hiện phong trào 5 dứt điểm. Huyện Cẩm Xuyên là một trong hai huyện của tỉnh Nghệ Tĩnh được công nhận là huyện đạt 5 dứt điểm. Xã Cẩm Long, huyện Cẩm Xuyên điển hình về công tác vệ sinh phòng bệnh. Thị xã Hà Tĩnh và huyện Cẩm Xuyên được công nhận dứt điểm 3 công trình, trồng và sử dụng thuốc Nam. Đặc biệt, huyện Cẩm Xuyên là một trong hai huyện đầu tiên của cả nước hoàn thành 5 dứt điểm về công tác y tế, 97% số xã trong tỉnh đạt cơ bản về dứt điểm kiện toàn tổ chức y tế tuyến cơ sở. Cả tỉnh Nghệ Tĩnh đã đạt dứt điểm về sinh đẻ có kế hoạch với chỉ tiêu đạt 50% phụ nữ mang vòng tránh thai. Phong trào 5 dứt điểm đã lôi cuốn, động viên các đơn vị trong ngành phấn đấu hoàn thành kế hoạch Nhà nước trong lĩnh vực khám, chữa bệnh.

Cuối năm 1979, tại thành phố Vinh, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị tổng kết rút kinh nghiệm các điển hình về công tác y tế. Về dự Hội nghị có đại biểu y tế tất cả các địa phương và các ngành trong cả nước. Bộ trưởng Bộ Y tế Vũ Văn Cẩn chủ trì Hội nghị. Cuộc hội ngộ của y tế cả nước trên quê hương Bác Hồ kính yêu là nguồn khích lệ lớn đối với ngành y tế Nghệ Tĩnh.

Sau Hội nghị tổng kết kinh nghiệm các điển hình y tế xã và huyện trong phong trào 5 dứt điểm về công tác y tế toàn quốc năm 1979, ngành Y tế Nghệ An đã triển khai kế hoạch năm 1980 và đã giành được những thắng lợi cơ bản. Phong trào dứt điểm 3 công trình ngày càng phát triển rộng rãi trong toàn tỉnh. Do nhận thức rõ tác dụng của 3 công trình, nhiều nơi nhân dân đã dùng nguyên liệu địa phương tự giác xây dựng cơ sở vật chất. Công tác phòng chống dịch được triển khai một cách toàn diện, phát hiện nhanh, xử lí triệt để. Nhờ đó, các ổ dịch lây lan đã được hạn chế. Chất lượng khám chữa bệnh được quan tâm thích đáng về chế độ chức trách. Một số phòng khám đa khoa khu vực được xây dựng thêm nhằm tăng cường công tác điều trị ngoại trú cho nhân dân và cán bộ, tăng cường quản lí sức khoẻ tại nhà. Trước những khó khăn của địa phương về sản xuất thuốc phục vụ nhân dân, Ty Y tế đã có nhiều biện pháp tích cực nhằm khắc phục khó khăn, giải quyết tốt vấn đề thuốc để chữa những bệnh thông thường như an thần, cảm sốt, hô hấp, tiêu hoá... Đầu năm 1980, Ty Y tế đã tổ chức tổng kết công tác phát huy sáng kiến nghiên cứu khoa học 2 năm (1978- 1979). Nội dung phong trào sáng kiến nghiên cứu khoa học bám sát và phục vụ 5 mục tiêu, 3 dứt điểm của ngành nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả trong công tác phòng, chữa bệnh, đào tạo cán bộ, sản xuất và phân phối thuốc men, cải thiện đời sống cho cán bộ công nhân viên để không ngừng nâng cao, đáp ứng bảo vệ sức khoẻ cho nhân dân và cán bộ trong tỉnh.

2- Giai đoạn 1981- 1985

Đây là giai đoạn dân tộc ta vừa giành thắng lợi trong hai cuộc chiến tranh xâm lược biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc, nhưng cũng là giai đoạn có nhiều khó khăn, thử thách. Nền kinh tế sa sút, mất cân đối, siêu lạm phát, nhất là lương thực, thực phẩm luôn luôn thiếu hụt, giao thông vận tải và sự đi lại của nhân dân gặp nhiều khó khăn, cơ sở vật chất còn nghèo nàn, chất lượng giáo dục giảm sút, công tác y tế phòng và chữa bệnh chưa đảm bảo nhu cầu cho nhân dân. Năm 1982, Nghệ Tĩnh bị cơn bão số 7 tàn phá làm thiệt hại lớn về kinh tế và mùa màng. Nhà cửa của cán bộ và công nhân viên bị hư hỏng nặng. Dịch bệnh dễ bùng phát, các tệ nạn xã hội diễn ra khá phức tạp… gây không ít trở ngại cho ngành Y tế.

Trước tình hình đó, một mặt, ngành đã tập trung phòng chống dịch bệnh, khám và chữa bệnh cho nhân dân; các công ty xí nghiệp Dược phẩm thi đua sản xuất đủ cơ số thuốc, cung cấp cho các bệnh viện và các cơ sở điều trị. Mặt khác, cùng với chính quyền các cấp khắc phục mọi khó khăn về kinh phí và cơ sở vật chất, tìm cách giải quyết tốt đời sống cho cán bộ, công nhân viên- lao động để mọi người yên tâm, hoàn thành nhiệm vụ. Toàn ngành phấn đấu không để dịch bệnh xảy ra, nếu xảy ra phải bao vây dập tắt kịp thời tiến tới căn bản hoàn thành bệnh sốt rét khống chế đến mức thấp nhất một số bệnh lây khác; Mở rộng và nâng cao chất lượng khám bệnh, điều trị quản lý sức khoẻ, điều dưỡng và phòng chống các bệnh xã hội. Để đảm bảo cho công tác chăm sóc sức khoẻ nhân dân, ngành đã quan tâm đến cơ sở vật chất như: tăng thêm 400 giường bệnh trong năm 1980 để có 20 giường trên 1 vạn dân, thành lập trạm cấp cứu ở thành phố Vinh và các vùng khác; củng cố, kiện toàn và tăng cường trang thiết bị kỹ thuật cho một số bệnh viện để nâng cao chất lượng điều trị; đẩy mạnh cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch bằng nhiều biện pháp. Ngoài ra, còn phát triển mạnh công tác nuôi trồng, thu hái, chế biến thuốc ở khu vực quốc doanh và tập thể, khuyến khích phát triển mở rộng nuôi trồng, thu hái và chế biến thuốc Nam tại xã.

Hoạt động chủ yếu của ngành y tế là tiếp tục tập trung thực hiện 5 mục tiêu, đẩy mạnh phong trào 5 dứt điểm và coi đó là nhiệm vụ trọng tâm thường xuyên. Đồng thời, phát triển phong trào thi đua “Thầy thuốc phải như mẹ hiền” để xây dựng đội ngũ cán bộ y tế với 2 trọng tâm là: Chăm sóc sức khoẻ ban đầu cho mọi người dân theo 10 nội dung và nâng cao chất lượng trên mọi mặt hoạt động. 10 nội dung chăm sóc sức khoẻ ban đầu, đó là:

1. Giáo dục sức khoẻ.

2. Kiện toàn mạng lưới y tế cơ sở.

3. Cung cấp đủ nước sạch và thanh khiết.

4. Tiêm chủng, chủ yếu phòng 6 bệnh lây truyền trẻ em.

5. Phòng và chống các bệnh lưu hành ở địa phương.

6. Cải tiến bữa ăn, dinh dưỡng hợp lý và vệ sinh thực phẩm.

7. Kế hoạch hóa gia đình và chăm sóc bà mẹ trẻ em.

8. Bảo đảm thuốc thiết yếu, chủ yếu là thuốc Nam.

9. Chữa bệnh tại nhà và xử lý vết thương thông thường.

10. Quản lý sức khoẻ.

Các điển hình tiên tiến đã nở rộ ở nhiều xã, huyện, thị, phong trào “5 dứt điểm” và dứt điểm từng vấn đề lần lượt được công nhận. Điển hình nhất về phong trào này là xã Quỳnh Giang (huyện Quỳnh Lưu) và xã Cẩm Dương (huyện Cẩm Xuyên). Đồng thời coi trọng vấn đề nâng chất lượng phong trào 5 dứt điểm để thật sự đưa lại hiệu quả trực tiếp phục vụ sức khoẻ ban đầu cho nhân dân.

Trong hai năm 1982 - 1983, dịch sốt rét tái phát triển mạnh ở huyện Tương Dương làm hàng trăm người chết. Trước tình hình dịch sốt rét xảy ra nhanh và rộng khắp các huyện miền núi, Hội đồng Bộ trưởng đã có Chỉ thị 80 về công tác thanh toán bệnh sốt rét trong cả nước, Điện của Hội đồng Bộ trưởng và Bộ Y tế về việc cần phải triển khai chiến dịch tấn công bệnh sốt rét và Quyết định số 2164 của Uỷ ban nhân dân tỉnh về việc mở chiến dịch tấn công bệnh sốt rét trong toàn tỉnh. Ngày 14-12-1984, Uỷ ban nhân dân tỉnh đã chỉ đạo Sở Y tế và y tế các huyện triển khai công tác phòng chống dịch trên địa bàn toàn tỉnh. Các huyện Kỳ Sơn, Tương Dương, Quế Phong, Quỳ Châu được tiến hành sớm. Sau khi tiếp nhận thuốc ở Trung ương về tiếp tục triển khai ở các huyện Quỳnh Lưu, Thanh Chương, Con Cuông. Nhờ có mạng lưới y tế phát triển, thuốc men và hoá chất tương đối đầy đủ, kế hoạch phòng chống sốt rét đã được triển khai sớm, tích cực, bám sát các trọng điểm nên dịch giảm dần và ổn định.

Dịch sốt xuất huyết hàng năm vẫn xảy ra, có lúc do ký sinh trùng kháng thuốc đã gây ra thành dịch lớn ở các huyện miền núi, nhưng ngành Y tế đã chủ động đưa thuốc men, trang thiết bị y tế và lực lượng cán bộ chuyên môn về các địa phương xảy ra dịch để triển khai công tác phòng chống dịch. 6 tháng đầu năm 1984, ở miền núi xuất hiện dịch lỵ trực tràng, sốt rét. Ở Thạch Hà, Nam Đàn, Yên Thành đã xuất hiện viêm não Nhật Bản và lưu hành trên diện rộng, biện pháp đề phòng cho những năm tới là vô cùng cần thiết. Vì thế mà, toàn ngành đã tập trung đến công tác phòng chống dịch. Khả năng phòng chống dịch của nhiều huyện có cố gắng vươn lên, một số đội vệ sinh phòng dịch huyện hoạt động khá tích cực, triển khai sớm, hệ thống tiêm chủng được mở rộng.

Chương trình tiêm chủng mở rộng là chương trình quốc gia thể hiện xã hội hoá cao nhất trong tất cả các chương trình của ngành Y tế. Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng đã có Chỉ thị và cam kết với tổ chức quốc tế, nhiều ngành, nhiều đoàn thể quần chúng bảo trợ tích cực viện trợ của Unicef.

Mặc dù, Nghệ Tĩnh là một trong 20 tỉnh đã thực hiện tốt chương trình tiêm chủng mở rộng do Tổ chức y tế thế giới đề xướng, đề phòng và tiến tới thanh toán 6 bệnh nguy hiểm đối với trẻ em là: Sởi, bạch hầu, ho gà, lao, bại liệt và uốn ván. Sau 4 năm thí điểm tiêm chủng (1982 - 1985) ở 165 xã, phường thuộc 13 huyện, thành, thị bước đầu đã thu kết quả tốt, nhất là các cháu trong độ tuổi tiêm chủng, uống vacxin đủ liều, kịp thời và đúng lịch. Đặc biệt, các ổ dịch bạch hầu ở Quỳ Hợp, Nghi Lộc, Nghĩa Đàn, thành phố Vinh... đã bị khống chế hoặc thanh toán. Nhưng để quán triệt và thực hiện tốt hơn Chỉ thị số 373 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng "về việc đẩy mạnh chương trình tiêm chủng mở rộng cho trẻ em trong cả nước",  ngày 24 - 12 - 1985, Uỷ ban nhân dân tỉnh đã có Chỉ thị 76"về việc đẩy mạnh chương trình tiêm chủng mở rộng cho trẻ em". Chỉ thị nêu rõ "Sở Y tế cần vạch kế hoạch cụ thể giúp các huyện và tiến hành trong toàn ngành từ nay đến hết năm 1988, trước mắt sẽ khởi động toàn tỉnh vào ngày 27- 12- 1985 bằng cách cho hầu hết trẻ em trong độ tuổi toàn tỉnh uống Vacxin phòng bại liệt, Trạm vệ sinh phòng dịch tỉnh phải là trung tâm giáo dục tuyên truyền và hướng dẫn chỉ đạo nghiệp vụ, giúp ban chỉ đạo tỉnh thực hiện chương trình tiêm chủng mở rộng". Nghệ Tĩnh đã thực hiện chương trình trên ở phạm vi rộng lớn. Từ tỉnh đến các huyện và cơ sở hoạt động tốt và chuyển mạnh sang thường xuyên kết hợp tiêm chủng thường xuyên với chiến dịch. Kết qủa của Ban chỉ đạo chương trình cho thấy các loại bệnh được phòng ngừa do Văcxin giảm từ 40 - 50%.

Tuy cuộc vận động sinh đẻ có kế hoạch đã hạn chế được phần nào sự gia tăng của dân số, song chưa đồng đều, các biện pháp thiếu đồng bộ. Mặc dù, ngành y tế đã có nhiều cố gắng lớn, tích cực tham mưu cho cấp uỷ, chính quyền, phối hợp với các đoàn thể quần chúng, các ngành đẩy mạnh công tác tuyên truyền vận động, tích cực thực hiện các biện pháp chuyên môn tăng cường kiểm tra đôn đốc các huyện, các ngành thực hiện các chỉ tiêu sinh đẻ có kế hoạch. Nguyên nhân của tình trạng trên là do chưa được sự quan tâm của các ngành các cấp, phong trào chưa đồng đều, các biện pháp thiếu đồng bộ, có những đơn vị còn hời hợt chưa đến nơi đến chốn.

Chất lượng khám chữa bệnh của các bệnh viện đều đạt và vượt chỉ tiêu chuyên môn. Công tác quản lý bệnh viện và thực hiện chế độ chức trách nhất là về tinh thần thái độ có nhiều tiến bộ. Một số bệnh viện vẫn duy trì tốt nền nếp bệnh viện xanh- sạch- đẹp, làm việc có khí thế như: Bệnh viện Tân Kỳ, Diễn Châu... Công tác hoạt động ngoài viện và công tác quản lý sức khoẻ cho cán bộ công nhân viên làm tốt như: Bệnh viện thành phố Vinh, Bệnh viện Thạch Hà, Bệnh viện Diễn Châu, Bệnh viện Nghi Lộc...

Để đảm bảo nhu cầu thuốc chữa bệnh thông thường cho nhân dân và thuốc phục vụ ở các cơ sở chữa bệnh, việc tạo nguồn thuốc của Xí nghiệp Liên hiệp Dược về các huyện, các cơ sở trong ngành đều có cố gắng. Các hoạt động sản xuất thu mua chế biến dược liệu, dược phẩm đã phát triển mạnh, có nhiều cố gắng trong việc quan hệ trao đổi trên dưới, trong ngoài địa phương, tự sản xuất pha chế, tận dụng nguồn ứ đọng tồn kho, duy trì phát triển phong trào trồng và sử dụng thuốc nam, phát triển phương pháp châm cứu. Một số địa phương đã có cải tiến trong việc quản lý phân phối thuốc và đã chú ý đầu tư tạo nguồn dược liệu xuất khẩu. Sau các đợt tập huấn về nguyên tắc thủ tục sản xuất chế biến thuốc, vấn đề quản lý kỹ thuật về cách bảo quản thuốc và nguyên liệu làm thuốc có tiến bộ. Lúc này, Xí nghiệp Liên hiệp Dược phẩm Nghệ Tĩnh bao gồm Xí nghiệp và Công ty Dược; Trạm kiểm nghiệm Dược phẩm; Trạm nghiên cứu Dược liệu là những đơn vị mạnh so với cả nước.

Như vậy, trong khoảng 10 năm (1975 - 1986), cùng cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội ngành Y tế Việt Nam nói chung và ngành Y tế Nghệ Tĩnh nói riêng  đã phải đi lên từ những khó khăn, thử thách. Đây chính là giai đoạn chuyển mình của ngành trong điều kiện đất nước vừa ra khỏi chiến tranh, tình hình kinh tế - xã hội có nhiều biến động. Ngành Y tế vừa phải đảm nhận và hoàn thành những trọng trách, lớn lao, nặng nề trong việc thể hiện “lương y phải như từ mẫu”, vừa đổi mới củng cố kiện toàn hệ thống tổ chức và lực lượng đội ngũ cán bộ y tế. Ngành Y tế Nghệ Tĩnh đã xác định đúng chức năng vị trí vai trò đặc biệt quan trọng của mình. Với những thành tích đã đạt được, ngành Y tế Nghệ Tĩnh đã được Đảng, Chính phủ, Bộ Y tế và Uỷ ban nhân dân tỉnh trao tặng nhiều phần thưởng cao quý: 01 Huân chương lao động Hạng Nhì; 11 Huân chương Lao động Hạng Ba; 14 Bằng khen của Hội đồng Bộ trưởng; 04 Cờ và 54 Bằng khen của Bộ Y tế; 43 Bằng khen của Uỷ ban nhân dân tỉnh tặng. Vinh dự cho ngành Y tế tỉnh nhà, Y sĩ Trần Chử- Trạm Trưởng trạm y tế Quỳnh Giang được Nhà nước phong tặng danh hiệu “Anh hùng lao động”.

Nhưng do nhiều nguyên nhân khác nhau, nhìn chung hiệu lực của công tác y tế đến lúc này vẫn còn một số hạn chế, hoạt động của hệ thống các cơ quan y tế còn phụ thuộc và bị động trước các cấp chính quyền. Tuy nhiên, những hoạt động và những thành tích mà ngành Y tế Nghệ Tĩnh đạt được trong quảng thời gian 1975 - 1986 đã có tác dụng quan trọng, góp phần thực hiện đường lối, chính sách của Đảng trong công tác chăm sóc sức khoẻ ban đầu cho nhân dân.

3- Giai đoạn 1986 - 1991

Bước sang thời kỳ đổi mới (năm 1986), nền kinh tế - xã hội nước ta gặp nhiều khó khăn và lâm vào khủng hoảng. Trước thực tế đó, tháng 12- 1986, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đề ra công cuộc đổi mới toàn diện đất nước, từng bước xoá bỏ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp chuyển sang nền kinh tế hạch toán kinh doanh theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Với mục tiêu khai thác mọi tiềm năng của đất nước, giải phóng năng lực sản xuất, cải thiện đời sống nhân dân, ổn định tình hình kinh tế- xã hội, phát huy yếu tố con người. Con người được coi là mục tiêu và động lực phát triển xã hội. Tại Đại hội VI, Đảng Cộng sản Việt Nam đã xác định “...Về chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khoẻ của nhân dân. Sức khoẻ của nhân dân, tương lai của giống nòi là mối quan tâm thường xuyên của Đảng và Nhà nước ta, là trách nhiệm của các ngành, các đoàn thể, là trách nhiệm và lợi ích thiết thân của mỗi công dân.

Trên cơ sở tiếp tục quán triệt các quy định y học dự phòng, kết hợp y học hiện đại với y học cổ truyền và phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”, trước mắt tập trung sức nâng cao chất lượng của các hoạt động y tế và đạt được tiến bộ rõ rệt trong việc chăm sóc sức khoẻ của nhân dân.

Có biện pháp tích cực và chính sách thích hợp nhanh chóng, củng cố mạng lưới y tế, nhất là y tế huyện, quận và cơ sở. Phát động rộng rãi phong trào quần chúng và huy động lực lượng các ngành tham gia bảo vệ và làm sạch môi trường, phòng và chống các bệnh xã hội, nghề nghiệp... Nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác khám và chữa bệnh. Tăng cường giáo dục cán bộ, nhân viên y tế về thái độ, tinh thần phục vụ. Đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học, cải cách, công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ y tế, không ngừng nâng cao trình độ của nền y học và y tế nước ta. Cố gắng đầu tư thêm cho công tác y tế và chăm lo tốt hơn đời sống vật chất, văn hóa của đội ngũ cán bộ y tế .

Phát triển sản xuất dược phẩm và thiết bị, dụng cụ y tế. Mở rộng nuôi trồng, chế biến và sử dụng có hiệu quả thuốc ta. Có chính sách đầu tư để hình thành các vùng dược liệu tập trung, tạo nguồn nguyên liệu cho sản xuất và cho xuất khẩu, mở rộng sản xuất hoá dược, xây dựng công nghiệp kháng sinh”.

Trên tinh thần quán triệt và nắm vững quan điểm Đại hội VI của Đảng, Đại hội đại biểu lần thứ XII Đảng bộ tỉnh Nghệ Tĩnh cũng đã xác định: “Y học phòng ngừa kết hợp y học hiện đại với y học cổ truyền dân tộc” tổ chức thực hiện tốt nhiệm vụ chăm sóc sức khoẻ ban đầu. Làm tốt công tác vệ sinh phòng bệnh, phòng chống dịch, bảo vệ và làm sạch môi trường. Củng cố và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và điều trị ở các cơ sở y tế từ xã đến huyện và tỉnh. Củng cố tốt mạng lưới và thực hiện tốt chính sách, chế độ đối với cán bộ y tế cơ sở. Quan tâm đúng mức việc xây dựng mạng lưới y tế ở các làng, bản, các xã vùng núi cao. Không ngừng nâng cao trách nhiệm và lương tâm với tinh thần phục vụ người bệnh vô điều kiện của người thầy thuốc xã hội chủ nghĩa. đấu tranh loại trừ những hiện tượng tiêu cực ở các cơ sở khám bệnh, phân phối và cấp phát thuốc.

Có quy hoạch và chính sách khuyến khích việc nuôi trồng cây, con làm thuốc, khai thác và chế biến dược liệu, bảo đảm có đủ thuốc thông thường từ dược liệu địa phương chữa bệnh cho nhân dân.

Chăm lo công tác đào tạo, bồi dưỡng, quản lý và sử dụng đội ngũ cán bộ y tế, nhất là cán bộ y tế hoạt động ở miền núi và cơ sở cả về vật chất và tinh thần.

Trên cơ sở đó, ngành Y tế chủ yếu tập trung vào 2 nhiệm vụ trọng tâm: chăm sóc sức khoẻ ban đầu và nâng cao chất lượng mọi mặt công tác y tế. Hướng tập trung vào công tác trọng tâm như: Tiếp tục kiện toàn tổ chức mạng lưới y tế, nhất là y tế cơ sở và y tế huyện; đẩy mạnh công tác bảo vệ bà mẹ trẻ em, thực hiện kế hoạch hoá gia đình; đẩy mạnh hoạt động vệ sinh phòng dịch, phòng chống dịch, tích cực phòng ngừa khống chế các loại dịch bệnh: tả, lỵ, sốt rét…; triển khai thực hiện chương trình tiêm chủng mở rộng và các chương trình được các tổ chức y tế thế giới tài trợ; nâng cao chất lượng khám chữa bệnh; giải quyết tốt công tác sản xuất, lưu thông, phân phối sử dụng thuốc và các trang thiết bị, dụng cụ y tế; đồng thời phải làm tốt các nhiệm vụ đột xuất của y tế quân sự, phòng chống thiên tai, phục vụ yêu cầu kịp thời các yêu cầu nhiệm vụ chính trị của địa phương.

Dịch tả xảy ra trên một số địa bàn của tỉnh: huyện Diễn Châu, huyện Quỳnh Lưu, thành phố Vinh,... dịch xảy ra ồ ạt, kéo dài. Một số dịch khác như sốt xuất huyết, dịch hạch vẫn tồn tại lưu hành trên một số địa phương khi môi trường sống thuận lợi thì phát sinh gây bệnh. Nhu cầu khám chữa bệnh của nhân dân rất lớn. Bởi vì, trình độ kiến thức bảo vệ sức khỏe của nhân dân ngày càng được nâng lên, mỗi khi có bệnh người dân mong muốn được chữa, được theo dõi. Nhất là các vùng được tổ chức quản lý sức khoẻ. Toàn ngành đã tập trung chỉ đạo phòng chống các loại dịch lớn như: tả, sốt xuất huyết, sốt rét có hiệu quả, hạn chế được tử vong, đa số bệnh nhân nặng được cấp cứu tốt. Thực hiện kế hoạch chăm sóc sức khoẻ ban đầu, nâng cao chất lượng công tác y tế, nhiều bệnh viện phòng khám đa khoa khu vực đã đưa các chuyên khoa về cơ sở huyện, xã, phường, công nông trường, xí nghiệp, cơ quan để giúp tuyến trước về quản lý, cũng như chuyên môn kỹ thuật.

Bệnh ỉa chảy là nguyên nhân hàng đầu trong 10 nguyên nhân gây ra tỷ lệ mắc và chết cao nhất ở nước ta. Hàng năm khoảng 30% trẻ em dưới 5 tuổi mắc bệnh ỉa chảy. Chương trình GDD là một bộ phận trong công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu, nó được kết hợp chặt chẽ với các chương trình tiêm chủng mở rộng, chương trình phòng chống các bệnh cấp tính đường hô hấp và chương trình vệ sinh môi trường nước sạch. Qua việc thực hiện chương trình này đã đưa lại hiệu quả nhận thức mới cho các Bà mẹ khi trẻ bị ỉa chảy, cho con uống nước muối và đường chứ không phải nhịn ăn, nhịn uống như trước đây. Sử dụng QRS đã có tác dụng tránh được nhiều biến chứng do ỉa chảy gây ra.

Hoạt động điều trị bệnh Lao có nhiều cố gắng, đặc biệt là công tác phòng Lao. Trong 3 năm (1985- 1988), Nghệ Tĩnh đã triển khai chương trình chống Lao cấp II do Hà Lan viện trợ tại 16 huyện, thị, thành ở 281 xã, phường. Việc quản lý bệnh nhân Lao và điều trị tại bệnh viện Lao của tỉnh có nhiều thành công, là một trong những bệnh viện được xếp loại tốt, liên tục giữ được danh hiệu bệnh viện tiên tiến, có nền nếp trật tự vệ sinh, luôn luôn có tinh thần thái độ phục vụ bệnh nhân chu đáo, nội bộ đoàn kết và luôn hoàn thành kế hoạch của tỉnh giao.

Bướu cổ là một bệnh xã hội có tỷ lệ người mắc bệnh rất cao, có tác hại sâu xa, chủ yếu tập trung ở miền núi, trung du. Thanh toán bệnh bướu cổ và các bệnh rối loạn do thiếu i ốt là giải quyết được một thảm hoạ dân trí lớn cho miền núi, trung du, ảnh hưởng nhiều đến việc phát triển kinh tế, văn hoá quốc phòng, góp phần thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước. Hưởng ứng lời khuyến cáo của Hội nghị Niu Deli tháng 3 năm 1988 “... Rất dễ đề phòng tình trạng thiếu i ốt. Vì vậy sẽ là tội ác nếu để cho mỗi cháu bé sinh ra đã bị khuyết tật về trí tuệ vì nguyên nhân đó...”. Do đó, đối với bướu cổ muối i ốt là giải pháp chủ yếu lâu dài và đúng đắn. Năm 1988, dân số vùng bị bướu cổ được bảo vệ bằng muối i ốt. 600.000 người với số muối trộn i ốt 3.000 tấn/năm, đồng thời với việc phòng chống bướu cổ, ngành đã tiến hành chương trình tiêm Lypiodol chống đần cho trẻ em 6 huyện miền núi. Năm 1988 đã tiêm được 25.000 liều cho các cháu.

Công tác Kế hoạch hoá gia đình- Bảo vệ bà mẹ trẻ em là điểm thứ 7 trong 10 nội dung chăm sóc sức khoẻ ban đầu và điểm 3 trong phong trào 5 dứt điểm, là vấn đề cốt lõi trong công tác bảo vệ sức khoẻ. Ngành đã có nhiều cố gắng trong việc thực hiện các kỹ thuật, cung cấp phương tiện, dụng cụ thuốc men, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ phục vụ dịch vụ sinh đẻ có kế hoạch có hiệu quả.

Công tác vệ sinh môi trường tiếp tục được đẩy mạnh, gắn với triển khai chương trình lồng ghép để tiến hành xổ giun đồng loạt, nâng cao chất lượng công trình hố xí. Đến năm 1989 có gần 70% gia đình có hố xí (trong đó 40% loại A), 60% gia đình có giếng nước, 305 gia đình có nhà tắm.

Mục tiêu của công tác Dược là cung ứng đủ thuốc thiết yếu cho dân, thuốc bảo đảm chất lượng, giá cả hợp lý. Trong 2 năm (1987- 1988), công tác Dược ở Nghệ Tĩnh đã tích cực tạo nguồn thuốc, mở rộng mạng lưới phục vụ, đẩy mạnh sản xuất thuốc ở địa phương bằng nguyên liệu tại chỗ kết hợp với việc sử dụng ngoại tệ để nhập được một số nguyên liệu hợp chất; tranh thủ viện trợ, thu gom thuốc từ nước ngoài về và liên kết, liên doanh với các tỉnh bạn. Có thể nói “... Địa bàn hoạt động của mỗi đơn vị là ở khắp nơi trong nước chỉ phụ thuộc vào khả năng phát triển của mình không do một ranh giới hành chính hạn chế...” (Nguyên Thứ trưởng Nguyễn Duy Cương). Nhờ có chủ trương mở rộng cơ chế, có biện pháp tháo gỡ tích cực, ngành Dược vượt được chỉ tiêu đề ra. Năm 1988, hầu hết các hiệu thuốc huyện có nhiều cố gắng vươn lên tạo nguồn thuốc, thu mua dược liệu. Nhiều huyện đảm bảo các chỉ tiêu bán cho cấp II và đã có tham gia xuất khẩu. Hiệu thuốc Quỳnh Lưu và Thạch Hà là hai hiệu thuốc có nhiều nổi bật vượt mức chỉ tiêu pháp lệnh, thoả mãn nhu cầu thuốc cho nhân dân trên địa bàn. Công tác kiểm nghiệm, kiểm tra chất lượng thuốc được duy trì thường xuyên. Năm 1988, kiểm tra 1.869 mẫu so với ké hoạch 1.200 mẫu, vượt 55%. Đặc biệt trong quý 4 năm 1988 đã kiểm tra 600 mẫu trên thị trường tự do, phát hiện 80 mẫu thuốc loại C, trong đó có 45 mẫu thuốc giả. Hoạt động kiểm nghiệm kiểm soát đã có tác động xử lý kịp thời các trường hợp lưu hành thuốc giả trên thị trường tự do cũng như các cơ sở y tế, hạn chế tổn thất và khuyến khích các cơ sở sản xuất kinh doanh nâng cao chất lượng thuốc phục vụ nhân dân.

Thời kỳ nhập tỉnh là thời kỳ hưng thịnh nhất của công tác nuôi trồng và chế biến Dược liệu. Nhiều huyện trồng được Hoài sơn, Y dĩ, Bạc hà. Các huyện có diện tích trồng lớn như Quỳnh Lưu, Diễn Châu, Đô Lương, Yên Thành, Hương Sơn, Đức Thọ... Những mặt hàng dược liệu thu mua với số lượng lớn trong năm như: Hy thiêm 300 tấn, Y dĩ 50 tấn, Chỉ xác ở Hương Khê 15 tấn, Hoài Sơn 40 tấn, Bạc hà 100 tấn. Sản xuất công nghiệp thời điểm này đang diện bao cấp, kế hoạch sản xuất tính theo giá cố định, vật tư do Nhà nước cung ứng nên giá thành phải được tỉnh duyệt. Duy trì cơ chế quản lý theo kiểu bao cấp từ thời chiến tranh chống Mỹ cho đến đầu năm 1988, bắt đầu xoá bỏ bao cấp cung ứng về vật tư. Đơn vị sản xuất tự cân đối kế hoạch sản xuất trên cơ sở tạo nguồn vật tư và giá cả theo quy luật thị trường, thực hiện theo Quyết định 217 của Chính phủ quy định quyền tự chủ sản xuất kinh doanh của Doanh nghiệp. Một nét nổi bật về sản xuất Dược của Xí nghiệp Dược phẩm II thời kỳ này là Xí nghiệp địa phương đầu tiên trong cả nước chiết xuất được hoá chất Stricnin Sunfat từ hạt Mã tiền, đã giải quyết được tình trạng thiếu Stricnin Sunfat tiêm trong tỉnh và cả nước trong nhiều năm liền.

Sự hình thành Xí nghiệp Liên hiệp Dược Nghệ Tĩnh hoạt động gắn bó chặt chẽ hơn trong 8 năm đầu từ 1981 đến 1988. Đến năm 1989 trở đi, sản xuất và kinh doanh có nhiều mâu thuẫn giữa giá thành và giá bán; mặt khác, các Công ty Dược cấp III tuyến huyện là đơn vị chỉ quan hệ hợp đồng với Xí nghiệp Liên hiệp Dược; các Công ty Dược huyện bắt đầu khai thác nguồn hàng từ Trung ương. Một số mặt hàng Công ty Dược phẩm III sản xuất tại chỗ, do đó Xí nghiệp Dược phẩm III chuyên sản xuất Cao đơn hoàn tán phải giải thể từ năm 1989. Các Xí nghiệp Dược phẩm I và Xí nghiệp Dược phẩm II cũng bắt đầu có những khó khăn cho nên Xí nghiệp Dược phẩm II đã có kế hoạch mở thêm Xưởng sản xuất Bia cạnh Xí nghiệp, đến năm 1991 bắt đầu triển khai thay thế cho nhóm sản phẩm rượu thuốc trước đây.

Tháng 6 - 1989, Luật Bảo vệ sức khoẻ được quốc hội thông qua và tháng 7 - 1989 được Chủ tịch Hội đồng Nhà nước (nay là Chủ tịch nước) ký lệnh công bố, là văn bản luật đầu tiên về công tác bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ nhân dân. Sau đó Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) đã ban hành Nghị định số 23 với các điều lệ về vệ sinh, điều lệ khám chữa bệnh và phục hồi chức năng, điều lệ về thanh tra Nhà nước về Y tế. Luật Bảo vệ sức khoẻ nhân dân đã chỉ rõ: “Sức khoẻ là vốn quý nhất của con người, là một trong những điều cơ bản để con người sống hạnh phúc, là mục tiêu và là nhân tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội và bảo vệ Tổ quốc”. Để triển khai thực hiện Luật Bảo vệ sức khoẻ nhân dân và các điều lệ áp dụng luật nêu trên, Bộ Y tế đã dự thảo nhiều văn bản dưới Luật trình Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ ban hành thực hiện; đồng thời, phối hợp với các bộ ngành có liên quan ban hành theo thẩm quyền nhiều văn bản quy phạm pháp luật, tạo nên một hệ thống pháp lý về bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân tương đối hoàn chỉnh.

Năm 1989, công tác thanh tra ngành y tế có nhiều ưu điểm, hoạt động đúng hướng, nét nổi bật là đã bám sát nhiệm vụ chính trị của ngành và các quy chế chuyên môn do Bộ Y tế ban hành. Công tác thanh tra đã tập trung vào việc thực hiện Quy chế hành nghề y tế tư nhân và tổ chức Nhà nước, thanh tra kinh tế- xã hội. Các cuộc thanh tra đã đưa lại hiệu quả rõ rệt, giúp cho cơ sở đi vào kỷ cương nền nếp và rút ra những kinh nghiệm hoạt động quản lý.

Năm 1990, ngành Y tế đã phát động đợt thi đua “Làm theo lời Bác” nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh của Bác Hồ. Sau khi kiện toàn lãnh đạo Sở thì liên tiếp bị 3 cơn bão số 7, 8, 9 tàn phá nặng nề về tài sản, cơ sở vật chất của toàn ngành, sức khoẻ nhân dân cùng bị bão lụt uy hiếp gây đói kém và ô nhiễm môi trường. Lãnh đạo Sở đã có nhiều biện pháp khắc phục hậu quả bão lụt, huy động toàn ngành từ tỉnh đến huyện cử cán bộ đưa thuốc men, dụng cụ về tận vùng bão lụt giúp dân. Ngành đã phát động chiến dịch tiêm chủng mở rộng, đã áp dụng nhiều biện pháp đồng bộ kể cả huy động một số cán bộ của các bệnh viện về cơ sở tham gia chiến dịch tiêm chủng mở rộng.

Thời gian này y tế Nghệ Tĩnh đã giành được nhiều thắng lợi trong giai đoạn thử nghiệm của chương trình lồng ghép (do 3 tổ chức quốc tế giúp) ở 3 xã Nghi Lộc. Qua kiểm tra của các Đoàn Quốc tế và Ban chủ nhiệm chương trình Trung ương kết luận Nghệ Tĩnh khá nhất và đã được chọn tổ chức Hội nghị toàn quốc tại Nghệ Tĩnh vào tháng 6 - 1990.

Với những thành tích đã đạt được trong thời kỳ đầu của công cuộc đổi mới đất nước, ngành Y tế Nghệ Tĩnh đã vinh dự đón nhận Bằng khen, Cờ thi đua và những phần thưởng cao quý của Đảng, Nhà nước và Uỷ ban nhân dân tỉnh Nghệ Tĩnh: 01 Huân chương Lao động Hạng Ba; 03 Bằng khen của Hội đồng Bộ trưởng; 02 Cờ và 12 Bằng khen của Bộ Y tế; 03 Cờ của Uỷ ban nhân dân tỉnh; 32 Bằng khen của Uỷ Uỷ ban nhân dân tỉnh; có 03 thầy thuốc được công nhận là Thầy thuốc ưu tú. Đó là niềm động viên khích lệ cán bộ công nhân viên toàn ngành góp phần tăng cường công tác quản lí, phát huy dân chủ, thúc đẩy thực hiện thắng lợi mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong thời gian từ 1986 - 1991.

Ngày 12 - 8 - 1991, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khoá VIII, Quốc hội ra Nghị quyết về việc chia tách một số tỉnh, trong đó có tỉnh Nghệ Tĩnh. Thực hiện Nghị quyết của Quốc hội, ngày 20 - 8 - 1991, Uỷ ban nhân dân tỉnh Nghệ Tĩnh đã ra Thông báo số 02 -TB/UB về việc tách tỉnh. Như vậy, sau 15 năm hợp nhất, tỉnh Nghệ Tĩnh lại được chia ra thành hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh. Ngành Y tế Nghệ An cũng được thành lập lại và có sự thay đổi phù hợp với thời kỳ mới.

Trong thời kỳ nhập tỉnh, mặc dù thiên tai, dịch bệnh hoành hành, nền kinh tế tỉnh nhà gặp nhiều khó khăn nhưng nhờ có chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nước, ngành Y tế hoạt động có thuận lợi hơn. Việc sáp nhập hệ phòng bệnh, chữa bệnh vào một khối (Trung tâm y tế) tạo thêm sức mạnh cùng chung sức chăm lo sức khoẻ cho nhân dân trên địa bàn, mạng lưới y tế cơ sở được củng cố và phát triển, cơ sở vật chất trạm y tế từng bước được nâng cấp. Nhờ công tác chăm sóc sức khoẻ ban đầu có hiệu quả cao, nhiều bệnh dịch nguy hiểm và bệnh truyền nhiễm đã được khống chế và đẩy lùi. Tỷ lệ mắc và chết do 6 bệnh vắc xin phòng ngừa ở trẻ em giảm đi rõ rệt, thanh toán bại liệt và loại trừ uốn ván sơ sinh. Công tác phòng chống sốt rét đạt 3 mục tiêu giảm mắc, giảm dịch, giảm chết. Sức khoẻ bà mẹ trẻ em được cải thiện, tỷ lệ phụ nữ được chăm sóc thai sản ngày càng tăng. Bệnh bướu cổ giảm rõ rệt từ 30- 40% xuống còn 10- 15%. Nghệ An là tỉnh được Bộ Y tế công nhận đạt tiêu chuẩn thanh toán bệnh phong. Các chương trình y tế khác cũng được những kết quả đáng khích lệ như phòng chống Lao, giải phóng mù loà. Những thành tích trên đã tạo đà cho thời kỳ phát triển tiếp theo.

CHƯƠNG III

NGÀNH Y TẾ NGHỆ AN  THỜI KỲ 1991 - 2005

Công cuộc đổi mới đất nước do Đảng lãnh đạo tiếp tục thu nhiều thành tựu quan trọng, kinh tế - xã hội phát triển, đời sống, sức khoẻ nhân dân từng bước được cải thiện, nâng cao. Vị thế nước ta được khẳng định, mối quan hệ Việt Nam với bạn bè quốc tế tiếp tục mở rộng, tạo điều kiện cho các cấp, các ngành tiếp cận với tiến bộ khoa học kỹ thuật trên thế giới. Việt Nam nhận được sự ủng hộ, giúp đỡ to lớn của các tổ chức quốc tế, các tổ chức nhân đạo, trong đó có công tác chăm sóc sức khoẻ cộng đồng.

Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu của sự chuyển đổi chuyển đổi từ cơ chế hành chính bao cấp sang cơ chế thị trường, các cấp, các ngành đứng trước nhiều khó khăn. Đối với ngành Y tế, khó khăn càng rõ nét hơn, ý thức của cán bộ y tế, của nhân dân chưa theo kịp cơ chế mới, thói quen bao cấp còn nặng nề gây cản trở cho hoạt động của Ngành. Cán bộ y tế chưa được đào tạo lại để đáp ứng với kỹ thuật y học hiện đại. Cơ sở hạ tầng các bệnh viện phần lớn được xây dựng từ những năm 70, 80 của thế kỷ XX, nay đã xuống cấp. Một bộ phận cán bộ tỏ ra thiếu lòng tin trước những khó khăn có thái độ phiền hà, sách nhiễu bệnh nhân, gây bất bình trong nhân dân.

Sau khi tách tỉnh, Nghệ An là tỉnh đất rộng, dân số đông, 01 thành phố và 17 huyện, 451 xã, phường, thị trấn. Diện tích miền núi và trung du chiếm 80%. Tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp, dịch sốt rét có nguy cơ lan rộng, tỷ lệ bệnh nhiễm trùng, bướu cổ cao, phát triển dân số còn ở mức 2,2%, môi trường ô nhiễm nặng. Đội ngũ cán bộ y tế bố trí không đều, đời sống khó khăn. Ngân sách cấp cho ngành Y tế thấp, cơ sở vật chất xuống cấp nghiêm trọng.

Thực hiện chủ trương của Đảng, sự chỉ đạo của Ngành, đội ngũ cán bộ và nhân viên ngành Y tế Nghệ An đoàn kết, phấn đấu, phát huy truyền thống cách mạng, khắc phục khó khăn, yếu kém từng bước vươn lên, đáp ứng ngày càng cao nhu cầu chăm sóc sức khoẻ của nhân dân.

I. Về tổ chức bộ máy và cơ sở vật chất, trang thiết bị.

Tháng 8- 1991, thực hiện Nghị quyết 26 của Ban Chấp hành Đảng bộ Nghệ Tĩnh về việc tách tỉnh Nghệ Tĩnh thành hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh, ngành Y tế Nghệ Tĩnh đã triển khai thực hiện nghiêm túc, đảm bảo nguyên tắc đoàn kết, nhất trí. Lãnh đạo Sở Y tế thành lập Ban Chỉ đạo, lập phương án chia tách dựa trên yêu cầu, nhiệm vụ của 2 Sở Y tế và các trạm chuyên khoa để sắp xếp luân chuyển cán bộ, chú trọng việc cân đối cán bộ 2 văn phòng Sở, các bệnh viện, các trạm chuyên khoa vẫn hoạt động bình thường.

Văn phòng Sở đặt tại số 18 đường Trường Thi, Thành phố Vinh. Đội ngũ lãnh đạo ngành Y tế Nghệ An, gồm: Bác sĩ Nguyễn Tiến Hoàn tiếp tục đảm nhiệm chức vụ Giám đốc Sở Y tế Nghệ An; các Phó Giám đốc Sở là: Bác sĩ Phạm Huy Thuyết phụ trách văn phòng; Tiến sĩ Phạm Ứng phụ trách hệ điều trị và nghiên cứu khoa học; Dược sĩ Nguyễn Văn Nhung phụ trách dược và vật tư y tế. Tháng 7 - 1995, Bác sĩ Nguyễn Tiến Hoàn nghỉ hưu, Tiến sĩ Phạm Ứng được đề bạt làm Giám đốc Sở, phụ trách chung công tác bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ nhân dân trong tỉnh. Phó Giám đốc Sở, gồm: Bác sĩ Trần Thị Thiện phụ trách công tác khám chữa bệnh, công tác bảo vệ sức khoẻ bà mẹ trẻ em và kế hoạch hoá gia đình; Dược sĩ Nguyễn Văn Nhung phụ trách công tác dược, trang thiết bị vật tư y tế và hoạt động của Văn phòng Sở; Bác sĩ Cao Xuân Nghiêm phụ trách công tác y tế dự phòng, truyền thông giáo dục sức khoẻ, phòng chống thiên tai, thảm hoạ, công tác thanh tra, bảo vệ chính trị nội bộ. Năm 1997, Bác sĩ Nguyễn Văn Nhung vì lý do sức khoẻ nên không tiếp tục công tác, Sở Y tế đã làm quy trình bổ nhiệm Dược sĩ Hoàng Văn Hảo đảm nhiệm chức vụ Phó Giám đốc Sở thay Dược sĩ Nguyễn Văn Nhung. Năm 2003, Tiến sĩ Phạm Ứng nghỉ hưu, Bác sĩ Nguyễn Thị Phúc được đề bạt làm Giám đốc Sở. Phó Giám đốc Sở lúc này gồm: Bác sĩ Phạm Văn Thanh phụ trách hệ dự phòng; Dược sĩ Hoàng Văn Hảo phụ trách công tác dược và y học dân tộc; Bác sĩ Cao Xuân Nghiêm phụ trách hệ điều trị. Năm 2005, Bác sĩ Cao Xuân Nghiêm được phân công kiêm Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa tỉnh.

Cơ cấu tổ chức của Sở Y tế được sắp xếp lại, gồm: Tổ chức Ban Cán sự, Bí thư Ban Cán sự Sở Y tế là Bác sĩ Nguyễn Tiến Hoàn. Năm 1995, Bác sĩ Nguyễn Tiến Hoàn nghỉ hưu, Tiến sĩ Phạm Ứng được chỉ định làm Bí thư Ban Cán sự. Năm 2001, Bác sĩ Trần Thị Thiện được bầu vào uỷ viên Ban Chấp hành Tỉnh uỷ và được chỉ định làm Bí thư Ban Cán sự thay Tiến sĩ Phạm Ứng. Cũng trong năm 2001, tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã quyết định thôi mô hình Ban cán sự trong các cơ quan, ban, ngành, trong đó có ngành Y tế.

Về tổ chức Đảng uỷ Sở Y tế: Năm 1991, Bác sĩ Nguyễn Tiến Hoàn tiếp tục đảm nhiệm chức vụ Bí thư Đảng uỷ. Năm 1995, Bác sĩ Nguyễn Tiến Hoàn nghỉ hưu, Tiến sĩ Phạm Ứng được bầu làm Bí thư Đảng uỷ và đến năm 2003, Dược sĩ Hoàng Văn Hảo là Bí thư Đảng uỷ Sở Y tế.

Về tổ chức Công Đoàn Ngành: Năm 1991, Chủ tịch Công đoàn ngành là Bác sĩ Nguyễn Tất Chính. Năm 1993, Bác sĩ Nguyễn Tất Chính nghỉ hưu, Bác sĩ Vũ Nguyên Lam được bầu làm Chủ tịch, năm 1998, Bác sĩ Hoàng Đình Ngọc được bầu làm Chủ tịch. Đến năm 2005, Bác sĩ Hoàng Đình Ngọc được phân công giữ chức Giám đốc Trung tâm Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng, Ngành tăng cường đồng chí Lê Văn Sáu, Phó Ban Tuyên giáo Liên đoàn Lao động tỉnh thay Bác sĩ Hoàng Đình Ngọc làm Chủ tịch.

Các phòng, ban của Sở bao gồm: Phòng Tổ chức Đào tạo, Phòng Kế hoạch Tổng hợp, Phòng Quản lý Dược, Phòng Tài chính Kế toán, Phòng Nghiệp vụ Y, Phòng Hành chính Quản trị, Ban Thanh tra ngành, Ban Dự án, Công đoàn ngành. Các phòng, ban thuộc Văn phòng Sở được sắp xếp hợp lý, khoa học, đáp ứng tốt công tác quản lý và tham mưu của Ngành.

Sau khi tách tỉnh, Văn phòng Sở Y tế có 36 cán bộ, đến năm 2005, là 44 cán bộ, trong đó, tỷ lệ cán bộ có trình độ đại học và trên đại học gần 80%.

Giai đoạn này hệ thống các đơn vị y tế tuyến tỉnh có nhiều thay đổi. Hầu hết các đơn vị y tế đều được đầu tư, nâng cấp và ngày càng phát triển chuyên sâu. Một số đơn vị thay đổi tên gọi và vị trí; hệ thống cán bộ được bổ sung về số lượng và nâng cao về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ.

Sau khi tách tỉnh, Bệnh viện Nghệ Tĩnh đổi tên là Bệnh viện Việt Nam - Ba Lan. Bước sang những năm đầu của thập kỷ 90, hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ, mối quan hệ của nước ta với các nước trong khu vực này có nhiều thay đổi. Năm 1996, Bệnh viện Việt Nam - Ba Lan đổi tên thành Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa tỉnh. Năm 1993, Bệnh viện Tâm thần được chuyển từ Nghi Thái, Nghi Lộc về tiếp nhận hệ thống nhà làm việc và nhà ở của Sở Lương thực, tại Nghi Phú, Thành phố Vinh. Năm 1992, Bệnh viện Nhi chuyển các khoa hệ ngoại sang Bệnh viện Việt Nam - Ba Lan, năm 2000, Bệnh viện thành lập lại khoa Ngoại. Năm 1993, Bệnh viện Y học Cổ truyền chuyển về vị trí của Nhà khách 172 (Tỉnh uỷ cũ), thuộc phường Hà Huy Tập, Thành phố Vinh. Năm 1999, Bệnh viện đổi tên là Bệnh viện Y học Cổ truyền Nghệ An. Năm 2003, Trường Trung cấp Y tế Nghệ An được Bộ Giáo dục và Đào tạo ký quyết định nâng cấp thành Trường Cao đẳng Y tế Nghệ An.

Đối với các trung tâm và trạm chuyên khoa tuyến tỉnh: Năm 1991, Trung tâm Y tế Dự phòng có tên là Trạm Vệ sinh Phòng dịch Nghệ An, năm 1993 được đổi tên thành Trung tâm Y tế Dự phòng Nghệ An. Giai đoạn này, Trung tâm là một trong những đơn vị được Bộ Y tế chọn đầu tư, xây dựng Trung tâm Dự phòng hàng đầu của Bắc miền Trung vào năm 2010. Năm 1994, Trạm Phòng chống Sốt rét Nghệ An đổi tên thành Trung tâm Phòng chống Sốt rét - Ký Sinh trùng - Côn trùng Nghệ An. Tháng 8- 2003, Trạm Chống Bướu cổ Nghệ An được đổi tên thành Trung Tâm Nội tiết Nghệ An. Ngày 5- 7- 1991, Trạm Bảo vệ Bà mẹ Trẻ em - Sinh đẻ Kế hoạch đổi tên thành Trung tâm Bảo vệ Sức khoẻ Bà mẹ Trẻ em - Kế hoạch hoá Gia đình.

Thực hiện chủ trương của Bộ Y tế về việc đẩy mạnh và nâng cao hiệu quả công tác truyền thông, giáo dục sức khoẻ cộng đồng, ngày 11 - 10 - 1999, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh ra quyết định thành lập Trung tâm Truyền thông - Giáo dục Sức khoẻ. Với mục tiêu giáo dục, tuyên truyền các hoạt động của Ngành trên các phương tiện thông tin đại chúng. Tuy mới thành lập nhưng Trung tâm đã nhanh chóng đi vào hoạt động có hiệu quả. Hàng năm, Trung tâm đã phát hành các tập san y tế đặc biệt, mở các chuyên trang y tế trên Báo Nghệ An và Đài Phát thanh- truyền hình Nghệ An và các phương tiện thông tin đại chúng khác.

Về hệ thống dược, năm 1993, Xí nghiệp Liên hiệp Dược Nghệ An tách thành Công ty Dược phẩm Dược liệu Nghệ An và Xí nghiệp Dược phẩm Nghệ An. Năm 1999, Công ty Dược phẩm Nghệ An được sát nhập với Xí nghiệp Dược phẩm Nghệ An thành Công ty Dược phẩm Nghệ An. Năm 2001, Công ty Dược phẩm Nghệ An thành Công ty Cổ phần Dược - Vật tư Y tế Nghệ An. năm 1995, Trạm Kiểm nghiệm Dược phẩm Nghệ An đổi tên thành Trung tâm Kiểm nghiệm Dược phẩm Nghệ An. Năm 2000, Trung tâm lại một lần nữa đổi tên thành Trung tâm Kiểm nghiệm Dược phẩm - Mỹ phẩm Nghệ An. Thực hiện Nghị định 44 của Chính phủ (năm 2000), Uỷ ban nhân dân tỉnh ra quyết định chuyển Công ty Vật tư Y tế Nghệ An thành Công ty Cổ phần Thiết bị Vật tư Y tế và Dược phẩm Nghệ An.

Năm 2005, hệ thống y tế tuyến tỉnh có 17 đơn vị, gồm: Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa tỉnh, Bệnh viện Nhi, Bệnh viện Y học Cổ truyền Dân tộc Nghệ An, Bệnh viện Tâm thần, Bệnh viện Điều dưỡng, Bệnh viện Lao. Trường Cao đẳng Y tế Nghệ An, Trung tâm Truyền thông - Giáo dục Sức khoẻ, Trung tâm Phòng chống Sốt rét ký sinh trùng - Côn trùng, Trạm Da liễu, Trung tâm bảo vệ bà mẹ trẻ em-kế hoạch hoá gia đình, Trạm Mắt, Trung tâm phòng chống AIDS, Trung tâm Y học Dự phòng, Trung tâm Kiểm nghiệm Dược phẩm - Mỹ phẩm Nghệ An, Trung tâm Nội tiết Nghệ An. Hội đồng Giám định Y khoa. Ngoài ra, còn hai công ty cổ phần: Công ty Cổ phần Dược Phẩm và Công ty Cổ phần Vật tư y tế.

Năm 2005, toàn tỉnh có 3.705 giường bệnh, đạt 12,67 giường bệnh trên một vạn dân. Trong đó, tuyến tỉnh có 1.630 giường bệnh. Các bệnh viện đều có nhà khám, nhà điều trị, nhà kỹ thuật cơ bản có đủ phương tiện cho chuẩn đoán và điều trị bệnh thông thường.

Nhìn chung, các đơn vị y tế tuyến tỉnh đều được đầu tư, nâng cấp về cơ sở vật chất, kỹ thuật. Tuy nhiên, phần lớn các đơn vị y tế do tiếp nhận từ những cơ sở cũ nên hiệu quả sử dụng không cao, một số đơn vị đã xuống cấp, các thiết bị y tế hiện đại còn thiếu nên hạn chế trong việc nâng cao chất lượng khám chữa bệnh.

Về đội ngũ cán bộ y tế, năm 2005, tổng biên chế toàn Ngành có 6.218 cán bộ, trong đó có 2 tiến sĩ, 1087 bác sĩ, 112 dược sĩ đại học, 26 bác sĩ chuyên khoa II, 1.300 bác sĩ chuyên khoa I. Trong đó, tuyến tỉnh có 1.611 cán bộ, với 371 bác sĩ, 82 dược sĩ đại học, 829 trung cấp, sơ cấp là 105 người. Tỷ lệ bác sĩ trên một vạn dân là 3,32 người, trong khi cả nước là 6,03 người.

Hệ thống các đơn vị y tế tuyến huyện.

Hệ thống y tế tuyến huyện có nhiều chuyển biến tích cực trên nhiều mặt. Ngày 12 - 4 - 1991, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng ra Quyết định số 109 về việc sắp xếp tổ chức biên chế hành chính sự nghiệp. Bộ Y tế có Hướng dẫn số 2521 về tổ chức và hoạt động của trung tâm y tế huyện, thành, thị. Thực hiện chủ trương của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng và Bộ Y tế, ngành Y tế Nghệ An đã tiến hành chỉ đạo khẩn trương việc hợp nhất giữa phòng y tế, bệnh viện huyện, đội y tế dự phòng và hiệu thuốc huyện về trung tâm y tế huyện, trực thuộc Sở Y tế. Cuối năm 1991, Nghệ An đã hợp nhất được 13/18 trung tâm y tế huyện. Năm 1994, hợp nhất Trung tâm y tế thị xã Cửa Lò. Đến năm 1996, Ngành đã hoàn thành việc hợp nhất các trung tâm y tế huyện, với tổng số 19 trung tâm. Việc hợp nhất các trung tâm y tế huyện đã tạo sự thống nhất các đơn vị y tế trong huyện về một mối, thuận lợi cho việc chỉ đạo và triển khai các hoạt động y tế trong địa bàn, giảm bớt sự cồng kềnh, chồng chéo trong bộ máy quản lý, lãnh đạo.

Cùng với việc củng cố hệ thống các trung tâm y tế huyện, năm 1993, Ngành đã chú trọng củng cố và phát triển hệ thống y tế tại 8 huyện miền núi. Chuyển giao 8 trung tâm y tế của 8 huyện miền núi về cho Ngành quản lý. Việc làm này đã giúp cho hoạt động y tế ở đây được đầu tư về cơ sở vật chất; cán bộ được bổ sung và nâng cao về chuyên môn, nghiệp vụ.

Cơ sở vật chất và các thiết bị kỹ thuật của y tế tuyến huyện ngày càng được đầu tư, nâng cấp đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khoẻ của nhân dân. Năm 2000, tuyến huyện có 20 bệnh viện, 1.515 giường bệnh, cùng 47 phòng khám đa khoa khu vực, 17/19 trung tâm y tế huyện có nhà kỹ thuật kiên cố. Những trung tâm y tế huyện có nhà điều trị khang trang là trung tâm y tế các huyện: Yên Thành, Anh Sơn, Nam Đàn, Hưng Nguyên, Đô Lương...; trong đó, có nhiều trung tâm điều trị đạt chất lượng cao, như trung tâm y tế các huyện: Yên Thành, Nam Đàn, Nghĩa Đàn… Đến năm 2005, tuyến huyện có 2.075 giường bệnh; 15/19 trung tâm y tế huyện có nhà điều trị cao tầng; 19 trung tâm y tế có nhà kỹ thuật, nhà điều trị, nhà khám bệnh và những phương tiện kỹ thuật cần thiết phục vụ bệnh nhân theo tuyến kỹ thuật được phân công.

Mặc dù vậy, hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị trong hệ thống điều trị tuyến huyện còn nhiều hạn chế. Có tới 30% số nhà điều trị và phòng khám đều đã xuống cấp, trong đó có 10% số nhà điều trị và phòng khám không sử dụng được nữa. 100% trung tâm y tế chưa có hệ thống xử lý chất thải y tế, riêng Trung tâm y tế Vinh đã xây dựng hệ thống xử lý chất thải lỏng.

Bên cạnh sự đầu tư nâng cấp cơ sở, trang thiết bị y tế, đội ngũ cán bộ y tế tuyến huyện cũng được chú trọng phát triển cả về số lượng và chất lượng. Năm 2005, đội ngũ cán bộ y tế tuyến huyện có 2.961 người, trong đó, có 563 bác sĩ, 30 dược sĩ đại học, 1363 trung cấp, 185 sơ cấp.

Hệ thống y tế xã, phường, thị trấn: Vào đầu những năm 90, hệ thống y tế xã, thôn, bản ở nhiều nơi rất yếu, thậm chí không còn cơ sở y tế. Năm 1991, toàn tỉnh có 103 xã trắng về y tế, không có trạm xá, không có y tế thôn, bản. Riêng ở Quế Phong chỉ còn 5/13 xã có trạm y tế. Trước thực tế đó, ngành Y tế Nghệ An đã chủ trương củng cố, phát triển tuyến y tế cơ sở, đồng thời xác định rõ vai trò, vị trí quan trọng của tuyến y tế cơ sở trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân là đơn vị kỹ thuật đầu tiên tiếp cận với nhân dân, nằm trong hệ thống y tế Nhà nước, có nhiệm vụ thực hiện các dịch vụ kỹ thuật chăm sóc sức khoẻ ban đầu.

Nghị quyết Trung ương 4 khoá VII cũng xác định: “Củng cố y tế cơ sở là nhiệm vụ cấp bách hiện nay”, “Nhà nước phải chăm lo xây dựng và có chính sách đãi ngộ hợp lý đối với cán bộ y tế cơ sở”. Năm 1994, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 58 quy định một số vấn đề về chế độ chính sách đối với y tế cơ sở. Thực hiện chủ trương của Đảng, của Bộ Y tế, ngành Y tế Nghệ An đã tập trung củng cố mạng lưới y tế cơ sở với khẩu hiệu “Xoá bản trắng, xoá xã trắng”. Ngành Y tế Nghệ An đã tiến hành đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế. Tổ chức các lớp đào tạo, đạo tạo lại cho đội ngũ cán bộ, bổ sung về số lượng và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ y tế cơ sở từ thôn, bản đến xã, phường. Nhờ đó, hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế, đội ngũ cán bộ y tế cơ sở đã có nhiều chuyển biến quan trọng. Năm 2000, có 100% (464/464) số xã trong tỉnh đã có trạm y tế và cán bộ y tế hoạt động. Mỗi trạm y tế có 3-5 nhân viên y tế, 20% xã có bác sĩ, 80% trạm có nữ hộ sinh hoặc y sĩ sản nhi, 3.687/4.792 thôn, bản có cán bộ y tế, đạt 77%.

Ngày 22- 1- 2002, Ban Bí thư Trung ương Đảng ra Chỉ thị số 06 về củng cố và hoàn thiện mạng lưới y tế cơ sở, Tỉnh uỷ Nghệ An ra Thông tri số 11 về việc triển khai Chỉ thị đồng thời tổ chức Hội nghị triển khai Chỉ thị và tổng kết 10 năm công tác y tế cơ sở. Hội nghị đã đánh giá: Công tác y tế Nghệ An đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, mạng lưới y tế cơ sở từng bước được củng cố và phát triển. Năm 2002, toàn tỉnh đã có 98% số xã có trạm y tế được nâng cấp, xây mới kiên cố; số bác sĩ công tác tại xã đạt 41,3% (202/466 xã), số thôn, bản, khối phố có cán bộ y tế hoạt động đạt 85%, 100% số trạm y tế xã phường có y sĩ sản, nhi, nữ hộ sinh trung học...

Bên cạnh những kết quả đạt được, mạng lưới y tế cơ sở Nghệ An vẫn còn bộc lộ nhiều bất cập: cơ sở vật chất thiếu thốn, khả năng cung cấp dịch vụ y tế có chất lượng theo định hướng công bằng trong chăm sóc sức khoẻ nhân dân, nhất là ở miền núi, vùng sâu, vùng xa còn nhiều hạn chế, có nơi còn yếu kém. Vì vậy, Hội nghị cũng đề ra việc tiếp tục củng cố và hoàn thiện mạng lưới y tế cơ sở và coi đây là khâu trọng điểm có tính đột phá. Mạng lưới y tế cơ sở được củng cố và hoàn thiện sẽ tạo được sự chuyển biến mạnh mẽ trong toàn bộ hệ thống y tế.

Với những định hướng đúng đắn, của Đảng, của Ngành, sự nỗ lực trong triển khai thực hiện công tác phát triển hệ thống y tế cơ sở ở Nghệ An. Hệ thống y tế cơ sở đã nhanh chóng được củng cố và phát triển. Bên cạnh đó, Ngành đã nhận được sự hỗ trợ lớn từ nguồn vốn của Dự án Hỗ trợ Y tế Quốc gia do Ngân hàng Thế giới tài trợ, nâng cấp 395 nhà trạm kiên cố, chiếm tỷ lệ 80,3%. Ngoài ra, có nhiều nhà trạm được nâng cấp, từ nhiều nguồn vốn khác nhau. Đồng thời, phần lớn, các trạm y tế xã cũng được bổ sung những thiết bị cần thiết phục vụ công tác chăm sóc sức khoẻ ban đầu. Năm 2005, có 41 trạm y tế xã đạt chuẩn y tế quốc gia, chiếm tỷ lệ 8,7%.

II. Các hoạt động của ngành Y tế

Về hoạt động phòng chống sốt rét: Năm 1991, dịch sốt rét diễn ra trên phạm vi rộng. Cả nước xảy ra 144 vụ dịch lớn nhỏ, hơn 1 triệu người mắc bệnh, gần 5.000 người tử vong. Riêng ở Nghệ An, do địa hình phức tạp, đồi núi nhiều, hệ thống y tế cơ sở khó khăn nên dịch sốt rét lan nhanh và diễn biến phức tạp. Từ năm 1991 đến năm 1992, Nghệ An có 68 vụ dịch sốt rét, có 108.989 người mắc bệnh và 824 người tử vong. Đặc biệt, ở các huyện Quế Phong, Quỳ Châu, Tương Dương, Kỳ Sơn, Con Cuông số người mắc bệnh và tử vong do sốt rét rất cao.

Trước tình hình đó, được sự đồng ý của Chính phủ, tháng 1- 1992, Bộ Y tế tổ chức Hội nghị tổng kết công tác phòng chống sốt rét toàn miền Bắc tại Thành phố Vinh. Đồng chí Phó Thủ tướng Nguyễn Khánh đã trực tiếp tham gia chỉ đạo Hội nghị. Tại Hội nghị các đồng chí đại biểu thông qua 3 mục tiêu của chương trình phòng chống sốt rét thời gian tiếp theo, là: giảm số người mắc bệnh; giảm số người chết do sốt rét; giảm số vụ dịch sốt rét. Hội nghị cũng thảo luận và tìm nguyên nhân dẫn đến sự bùng phát của dịch bệnh cùng các biện pháp khống chế dịch bệnh.

Để thực hiện mục tiêu đề ra, Sở Y tế Nghệ An đưa Chương trình phòng chống sốt rét đứng từ vị trí thứ 5 chuyển lên vị trí thứ 2 và có tính trọng điểm đột xuất của Ngành. Trong đó, Ngành đề ra mục tiêu cụ thể: Phấn đấu hạ tỷ lệ bệnh nhân sốt rét và tỷ lệ ký sinh trùng xuống còn 50% so với năm 1991; hạ tỷ lệ tử vong xuống mức thấp nhất; hạ số lượng các vụ dịch, không để dịch lớn xảy ra.

Ngày 26 - 1 - 1992, Sở Y tế mở Chiến dịch phòng chống dịch sốt rét và thành lập Ban chỉ đạo chiến dịch do Bác sĩ Nguyễn Tiến Hoàn, Giám đốc Sở Y tế làm Trưởng ban. Ở tỉnh, thành lập 25 đội chống sốt rét với 150 cán bộ. Ở huyện, xã cũng thành lập các đội chống dịch sốt rét với hàng ngàn cán bộ tham gia. Chiến dịch đã nhận được sự phối hợp và giúp đỡ các ban, ngành liên quan, đặc biệt có sự phối hợp và giúp đỡ của Bệnh viện Quân Khu 4 về vật tư, thuốc men, hoá chất.

Để bổ sung đội ngũ y tế thôn, bản phục vụ cho công tác chống dịch, Ngành đã tổ chức đào tạo nhân viên y tế cấp tốc, đảm bảo một bản có một nhân viên y tế. Năm 1991 - 1992, riêng huyện Tương Dương có trên 50% nhân viên y tế thôn bản vào biên chế, hưởng lương theo bằng cấp chuyên môn. Ở các huyện khác, tỉnh phụ cấp cho mỗi nhân viên 20.000 đồng/tháng, sau tăng lên 60.000 đến 80.000 đồng/tháng.

Kinh phí cho hoạt động phòng chống sốt rét cũng được nâng lên. Năm 1991, tổng kinh phí của cả Trung ương và địa phương cấp cho hoạt động phòng chống sốt rét của tỉnh Nghệ Tĩnh là 540 triệu đồng. Năm 1992, kinh phí tỉnh cấp riêng cho địa bàn Nghệ An là 815 triệu đồng, sau lên đến 900 triệu đồng, sau đó là 1 tỷ đồng. Ngoài ra, nguồn kinh phí còn được cấp từ Trung ương. Năm 1992 là 1,5 tỷ đồng, năm 1993 là 2,7 tỷ đồng. Bên cạnh đó, Nghệ An còn nhận được sự hỗ trợ cả về kỹ thuật và kinh phí chống dịch từ nhiều dự án của nước ngoài, như: Hà Lan, Ốtxtrâylia...

Ngành Y tế đã tiến hành cấp phát màn, phun thuốc tại những vùng có dịch, tiến hành đào tạo, huấn luyện cán bộ, nhân viên y tế cách phòng và chống dịch; tiến hành tuyên truyền, phát hành hàng vạn cuốn sách hỏi đáp về phòng chống sốt rét, các panô, áp phích, các phác đồ điều trị sốt rét, sổ tay phòng chống sốt rét cho bà con nhân dân, nhất là những vùng có dịch lớn xảy ra. Chiến dịch phòng chống sốt rét đã diễn ra trên quy mô lớn, phạm vi rộng. Kết quả là đã phun DDT toàn diện cho 58 xã và 71 ổ dịch. Số người được điều trị sốt rét tăng, riêng trong 10 tháng năm 1992 có 169.515 lượt người được điều trị.

Với quyết tâm của ngành Y tế Nghệ An, sự quan tâm, giúp đỡ của các cấp, các ngành từ Trung ương, địa phương và các tổ chức quốc tế, dịch sốt rét đã được khống chế và đẩy lùi. Số vụ dịch và số người tử vong do dịch sốt rét giảm hẳn. Năm 1992, số người tử vong do dịch sốt rét là 249 người, giảm 68% so với năm 1991, đến năm 1995 số người tử vong là 4 người. Đây là kết quả chưa từng có trong vòng 15 năm trở về trước. Với kết qủa này, năm 1996, Trung tâm Phòng chống Sốt rét - Côn trùng Nghệ An được Chủ tịch nước trao tặng Huân chương Lao động Hạng Ba.

Thành công bước đầu trong chiến dịch khống chế dịch sốt rét ở Nghệ An những năm 1991- 1992 đã tạo đà cho Ngành tiếp tục có nhiều biện pháp hiệu quả trong đề phòng, chống và khống chế dịch sốt rét trong những năm tiếp theo.

Phát huy thắng lợi đạt được, công tác phòng chống sốt rét tiếp tục được các cấp uỷ Đảng và chính quyền quan tâm, giúp đỡ. Riêng năm 2005, tỷ lệ dân số được bảo vệ đạt 99,2%. Công tác tuyên truyền, giáo dục và huấn luyện cán bộ y tế được đẩy mạnh, việc cấp thuốc, màn đầy đủ, thường xuyên. Kinh phí chi cho phòng chống sốt rét đạt trên 3 tỷ đồng/ năm. Từ năm 2000 - 2005, không có vụ dịch lớn nào xảy ra.

Tuy nhiên, dịch sốt rét vẫn có nhiều nguy cơ bùng phát trở lại, nhất là khi người dân trong tỉnh đi làm ăn ở những vùng sốt rét nặng như Tây Nguyên, Lào, Cămpuchia trở về và mang theo sốt rét ngoại lai làm lây nhiễm sốt rét cho nhân dân trong tỉnh.

Có thể nói, công tác phòng chống dịch sốt rét đã đạt được những thành công quan trọng. Kết quả đó là do có sự chỉ đạo quyết liệt của các cấp từ Trung ương đến địa phương; sự đầu tư lớn về kinh phí; sự phối hợp của các cấp, các ngành các tổ chức đoàn thể. Đặc biệt, ngành Y tế đã thực hiện có hiệu quả công tác củng cố mạng lưới y tế xã, thôn. Đây là yếu tố quan trọng, bởi vì, y tế cơ sở là đơn vị gần dân nhất; là tai, mắt có thể có những phát hiện sớm, can thiệp kịp thời những biểu hiện của dịch bệnh. Đồng thời, cơ sở cũng là nơi cung cấp những thông tin sớm để Ngành có biện pháp cần thiết giải quyết, ngăn chặn kịp thời không để dịch lan rộng.

Ngành Y  tế Nghệ An cũng đạt được nhiều kết quả quan trọng trong việc khống chế các dịch bệnh khác. Từ năm 2001đến năm 2005, trên địa bàn tỉnh đã xảy ra các vụ dịch lớn: dịch sốt xuất huyết ở Diễn Châu, Quỳnh Lưu, Tương Dương, Quỳ Châu, viêm não Nhật Bản, Tương Dương, Quỳ Châu, thương hàn, thuỷ đậu... Tất cả các dịch bệnh xảy ra đã được cán bộ y tế phát hiện sớm. Ngành đã chỉ đạo kịp thời các biện pháp có hiệu quả để khống chế và dập tắt dịch bệnh, hạn chế tốt đa số trường hợp bị tử vong.

Bên cạnh đó, Sở Y tế còn tăng cường chỉ đạo các đơn vị y tế trong địa bàn toàn tỉnh chủ động phòng, chống một số dịch bệnh nguy hiểm đã xuất hiện trên phạm vi khu vực và thế giới theo thông báo của Tổ chức Y tế Thế giới, như: dịch sốt xuất huyết do virut Marburg và Ebola...

Hoạt động phòng chống bệnh bướu cổ: Công tác phòng chống rối loạn do thiếu iốt được đặt ra một cách khẩn trương, quyết liệt và là một trong những chương trình y tế quốc gia. Năm 1993, Bệnh viện Nội tiết Trung ương kết hợp với chuyên gia của tổ chức UNICEF đã tiến hành điều tra về tình trạng bướu cổ do thiếu iốt ở 30 tỉnh, thành trong cả nước. Qua điều tra, cho thấy, bệnh bướu cổ ở nước ta chiếm tỷ lệ từ 10 - 69% dân số và có tới 94% dân số Việt Nam thiếu Iốt. Đại diện của tổ chức UNICEF và đại diện của Chương trình quốc gia phòng chống bướu cổ kiến nghị Chính phủ cần thiết phải tổ chức cho toàn dân dùng muối iốt. Ngày 8- 9- 1994, Chính phủ có Quyết định 481 về việc vận động toàn dân dùng muối iốt bắt đầu từ năm 1995.

Theo số liệu điều tra năm 1990, Nghệ An có tỷ lệ người dân mắc bệnh bướu cổ và các rối loạn do thiếu iốt cao hơn so với bình quân cả nước.  Ở miền núi tỷ lệ người dân bị bướu cổ là 38,1%, tỷ lệ đần độn ước tính 1,6%, chậm phát triển trí tuệ khoảng 8-10%. Đặc biệt, ở các xã có tỷ lệ người dân bị bướu cổ rất cao như Phà Đánh (Kỳ Sơn) là 79%, Bắc Lý (Kỳ Sơn) là 60%. Ở đồng bằng ven biển, tỷ lệ bướu cổ ở học sinh 8 - 12 tuổi là 10,5 - 15%.

Trước thực trạng đó, Bộ Y tế chọn Nghệ An là một trong những tỉnh đầu tiên thực hiện chương trình phòng chống rối loạn do thiếu iốt và hạ thấp tỷ lệ bướu cổ. Ngành Y tế Nghệ An xác định phòng chống bướu cổ là một trong những nhiệm vụ cấp bách trong chiến lược chăm sóc sức khoẻ nhân dân, đã tổ chức cho nhân dân trong vùng bướu cổ uống dự phòng bằng viên dầu iốt, viên clorua, tiêm thuốc, và vận động toàn dân dùng muối iốt. Nhờ đó, chương trình phòng chống rối loại do thiếu iốt đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Năm 1993, Trạm Bướu cổ Nghệ An được Bộ Y tế khen thưởng là đơn vị dẫn đầu trong phòng chống bướu cổ.

Từ năm 1995, phòng chống bướu cổ trở thành Chương trình mục tiêu quốc gia, được thực hiện qua 2 giai đoạn. Giai đoạn 1 từ 1995 đến 2000, thanh toán tình trạng thiếu hụt iốt; giai đoạn 2 từ năm 2000- 2005, thanh toán bệnh bướu cổ và các rối loạn do thiếu iốt.

Trong công tác sản xuất và lưu thông muối iốt cũng được Ngành triển khai mạnh mẽ, Xí nghiệp muối iốt Diễn Châu trực thuộc Công ty chế biến kinh doanh xuất khẩu nông sản thực phẩm Nghệ An được đầu tư, sản xuất muối iốt, cung ứng kịp thời cho nhân dân theo kế hoạch được giao hàng năm. Xí nghiệp tiến hành sản xuất các sản phẩm muối iốt thô, đầu tư các dây chuyền sản xuất muối iốt tinh, bột canh iốt, nhờ vậy, lượng muối sản xuất tăng lên hàng năm. Bên cạnh đó, Xí nghiệp còn tập trung mua muối dự trữ, đảm bảo cung ứng thường xuyên, kịp thời, đảm bảo quyền lợi sử dụng muối iốt cho mọi người; hệ thống đại lý bán muối iốt được mở tận các cụm xã, thôn, bản, tới tận các chợ... tạo thuận lợi cho nhân dân. Ngành còn hỗ trợ kinh phí trong việc trợ giá, trợ cước vận chuyển muối từ nơi sản xuất, đến các cụm xã  vùng sâu, vùng xa. Hàng năm, Nghệ An đã cung ứng đầy đủ từ 5- 6 ngàn tấn muối iốt cho nhân dân.

Bằng sự nỗ lực của đội ngũ cán bộ y tế trong việc thực hiện chương trình cung cấp muối iốt, công tác phòng chống các rối loạn thiếu iốt của tỉnh Nghệ An đã mang lại nhiều hiệu quả rất rõ rệt. Năm 2000, tỷ lệ người mắc bệnh bướu cổ còn 9,22%; nhận thức của người dân về sử dụng muối iốt đạt 95,3%, hoàn thành chỉ tiêu công tác thanh toán tình trạng thiếu iốt giai đoạn I.

Thực hiện chương trình công tác giai đoạn II về phòng chống bướu cổ, ngành Y tế Nghệ An tiếp tục đẩy mạnh công tác cung cấp muối iốt cho nhân dân, đảm bảo cả về số lượng và chất lượng. Năm 2005, ngành Y tế Nghệ An đã hoàn thành mục tiêu giai đoạn II "Thanh toán bệnh bướu cổ và các rối loạn do thiếu iốt".

Với những thành tích đạt được trong công tác phòng chống bướu cổ, Trạm Nội tiết Nghệ An đã nhận được nhiều bằng khen của Uỷ ban nhân dân tỉnh, của Bộ Y tế về việc hoàn thành xuất sắc kế hoạch và có nhiều đóng góp trong việc xây dựng ngành Nội tiết nói chung.

Hoạt động tiêm chủng mở rộng: Trước năm 1990, hoạt động tiêm chủng mở rộng gặp nhiều khó khăn. Người dân ít quan tâm và tham gia tiêm chủng nên số người mắc các bệnh trong chương trình tiêm chủng mở rộng tăng cao. Từ thực tế đó, ngành Y tế Nghệ An đã tiến hành tuyên truyền để nhân dân hiểu về tác dụng và sự cần thiết của hoạt động tiêm chủng mở rộng, đồng thời vận động nhân dân tích cực tham gia đầy đủ.

Năm 1991, hoạt động tiêm chủng mở rộng ở Nghệ An bước đầu có những biến chuyển và thu được nhiều kết quả quan trọng. Năm 1992, Đoàn kiểm tra của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Bộ Y tế về làm việc tại Nghệ An,  đã kiểm tra công tác tiêm chủng mở rộng tại 29 xã, phường của 16 huyện trong tỉnh. Qua kiểm tra, Đoàn đã đánh giá cao chất lượng tiêm chủng mở rộng ở Nghệ An.

Năm 1993, Thủ tướng Chính phủ ký cam kết với tổ chức Quốc tế về thanh toán bệnh bại liệt trên phạm vi cả nước. Thực hiện chủ trương của Thủ tướng Chính phủ, ngành Y tế Nghệ An đã triển khai đến tận các vùng miền trong tỉnh cho trẻ em dưới 5 tuổi uống vác xin phòng chống bại liệt mỗi năm 2 vòng, những ngày đó trở thành ngày hội về chăm sóc sức khoẻ trong toàn dân (gọi là NIDs).

Để hoạt động tiêm chủng mở rộng thực sự đi vào cuộc sống của từng gia đình và toàn xã hội, ngành Y tế tổ chức những chiến dịch lớn, huy động sự quan tâm, giúp đỡ của các ban, ngành về kinh phí, các thiết bị kỹ thuật, các loại phương tiện vận chuyển thuốc, nhất là tại những vùng sâu, vùng xa... Ngành đã phối hợp với các cơ quan thông tin đại chúng tuyên truyền cho nhân dân hiểu rõ tác dụng của hoạt động tiêm chủng mở rộng; tổ chức nhiều lớp tập huấn về kỹ năng, nghiệp vụ cho cán bộ trực tiếp làm công tác này.

Việc bảo quản, vận chuyển vácxin lên những vùng miền núi, vùng sâu, vùng xa được Ngành quan tâm, chỉ đạo đúng quy trình kỹ thuật. Các điểm tiêm chủng được tổ chức một cách hợp lý, khoa học và mang lại hiệu quả cao.  Mặc dù, điều kiện địa hình ở Nghệ An rất khó khăn nhưng ngành Y tế đã phấn đấu không để bản trắng về tiêm chủng mở rộng. Tỷ lệ trẻ em được tiêm chủng mở rộng tăng lên hàng năm. Nhờ vậy, các bệnh truyền nhiễm, ký sinh trùng như: bạch hầu, ho gà, sởi, lao, viêm não Nhật Bản, viêm gan Virut B giảm rõ rệt. Đến năm 2000, Nghệ An đã thanh toán bệnh bại liệt, bệnh uốn ván sơ sinh.

Trong những năm từ 2000 - 2005, công tác tiêm chủng mở rộng tiếp tục đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tỷ lệ trẻ em được tiêm chủng 6 loại vắc xin phòng ngừa 6 căn bệnh thường gặp ở trẻ em luôn đạt trên 95%.

Bên cạnh những kết quả đạt được thì công tác tiêm chủng mở rộng vẫn còn một số hạn chế. Tại những vùng núi, vùng cao, giao thông đi lại khó khăn, việc bảo quản, vận chuyển vác xin đến các điểm tiêm chủng rất vất vả. Hệ thống cán bộ giám sát chưa đầy đủ ở tuyến xã, tuyến huyện, phần lớn vẫn còn kiêm nhiều chương trình. Đội ngũ cán bộ chuyên trách và giám sát thường xuyên có sự thay đổi. Kinh phí cấp cho hoạt động này còn thấp và chưa kịp thời, ảnh hưởng đến chất lượng tiêm chủng.

Hoạt động phòng chống Lao: Ngành Y tế Nghệ An đã có sự đầu tư về kỹ thuật, chuyên môn nhằm đầy lùi bệnh lao khỏi cộng đồng. Tuy nhiên, bệnh lao vẫn tiếp tục có những diễn biến phức tạp, làm cho công tác phòng chống lao đứng trước nhiều khó khăn.

Theo số liệu của Trung tâm phòng chống lao quốc gia, tỷ lệ nhiễm lao mới ở Nghệ An khoảng 75 bệnh nhân/100.000 người. Trung bình mỗi năm, Nghệ An phát hiện từ 2.000 - 3.000 bệnh nhân lao phổi vi trùng dương tính, tuy nhiên, con số thực tế còn cao hơn nhiều. Và chính những bệnh nhân chưa được phát hiện, điều trị là nguồn gây bệnh rất lớn đối với cộng đồng. Những vùng phát hiện có tỷ lệ bệnh nhân lao cao là Thành phố Vinh, Yên Thành, Kỳ Sơn.

Từ thực tế đó, ngành Y tế nghệ An tăng cường củng cố mạng lưới y tế cơ sở, triển khai chương trình chống lao quốc gia tới tận xã, phường; tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, phát hiện bệnh nhân mới để có phác đồ điều trị kịp thời. Bệnh viện Lao được đầu tư, nâng cấp, đổi mới nhiều về cơ sở vật chất, trang thiết bị, đồng thời nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, làm tốt chức năng là bệnh viện chuyên khoa của tỉnh. Hàng năm, Bệnh viện thu nhận trên 3.000 bệnh nhân. Đến năm 1994, 100% trung tâm y tế huyện có phòng xét nghiệm bệnh lao với đầy đủ trang thiết bị kỹ thuật. Đội ngũ cán bộ y tế chuyên trách về bệnh lao được Ngành quan tâm tăng cường cả về số lượng và chất lượng, phân bố rộng khắp xuống tận xã, phường, thị trấn.

Năm 1994, chương trình chống lao cấp 2 được triển khai ở 300 xã, 16/19 huyện, thành phố. Số người dân được bảo vệ trong chương trình là 1.963.000 người, đạt 76,1%; số bệnh nhân lao được quản lý là 2.349 người.

Năm 1997, ngành Y tế áp dụng phương pháp "Hoá trị liệu ngắn ngày có kiểm soát" (DOTS) trong điều trị bệnh lao. Phương pháp này được thực hiện  tại Bệnh viện chống lao tỉnh, tại khoa lây lao của các trung tâm y tế huyện, trạm y tế xã, thôn, bản, các phòng khám khu vực và tại gia đình bệnh nhân và mang lại hiệu quả cao. Năm 2000, tỷ lệ nhiễm lao là 1,3% giảm 0,7% so với năm 1996. Tỷ lệ mắc lao mới là 64/100.000 dân, giảm được 20% so với năm 1996.

Trong giai đoạn 2001 - 2005, công tác chống lao tiếp tục phát huy những thành tích đạt được của giai đoạn trước, phấn đấu hoàn thành mục tiêu đặt ra trong giai đoạn mới. Bệnh viện Lao được đầu tư nhiều trang thiết bị máy móc hiện đại như: máy X.quang tăng sáng truyền hình, máy nội soi hô hấp, triển khai các kỹ thuật mới như sinh thiết phế quản xuyên thành, bơm sửa phế quản, lấy dị vật thanh - khí - phế quản. Công tác chăm sóc người bệnh toàn diện được chú trọng, 100% các khoa lâm sàng đã cấp phát thuốc tận tay người bệnh. Các bác sĩ của Bệnh viện đều được phân công phụ trách và chỉ đạo các tuyến, 19/19 đơn vị chống lao tuyến huyện trong tỉnh đều được kiểm tra, giám sát. Tỷ lệ chữa khỏi bệnh đạt trên 92%; tỷ lệ bỏ điều trị không tăng; 100% dân số của tỉnh được bảo vệ trong chương trình chống lao quốc gia.

Bên cạnh những thành công đạt được, công tác chống lao đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Nghệ An là một trong những tỉnh có tỷ lệ bệnh nhân lao cao so với các tỉnh phía Bắc. Năm 2001, số bệnh nhân lao được phát hiện và điều trị là 2.260 người, năm 2002 là 2.315 người, năm 2003 là 2.411 người, năm 2005 là 2.355 người.

Bệnh Lao đang là mối nguy hiểm lớn đối với cộng đồng. Bệnh Lao trên bệnh nhân HIV/AIDS đang có xu hướng gia tăng, ảnh hưởng lớn đến kết quả điều trị, đồng thời làm tăng thêm gánh nặng về kinh phí và công tác điều trị đối với ngành Y tế.

Hoạt động phòng chống bệnh Phong: Ngành Y tế đã chỉ đạo Trạm Da liễu kết hợp với Bệnh viện Phong - Da liễu Quỳnh Lập tích cực đẩy mạnh việc thực hiện chương trình thanh toán bệnh phong từng vùng; tổ chức khám, phát hiện, phân loại bệnh nhân, điều trị và quản lý bệnh nhân, điều trị bệnh nhân tại nhà; phối hợp với các ngành, các địa phường tuyên truyền, giáo dục nhân dân những hiểu biết cần thiết về bệnh phong; phối hợp với ngành Giáo dục trang bị những kiến thức cơ bản về bệnh phong và cách phòng chống bệnh phong cho học sinh, qua đó tạo cho các em ý thức phát hiện, giúp đỡ bệnh nhân, cũng như giúp cho học sinh có thái độ đúng đối với bệnh phong và đối với bệnh nhân phong.

Trong qúa trình điều trị, Ngành chỉ đạo cán bộ chuyên trách của các tuyến khám bệnh, làm xét nghiệm hàng tháng và cho bệnh nhân uống thuốc đúng quy trình. Nhiều năm liền Nghệ An không có các biến chứng trong điều trị. Bệnh nhân sau khi điều trị được cán bộ chuyên trách da liễu theo dõi, giám sát từ 3 đến 5 năm để phòng bệnh tái phát và ngăn chặn tàn tật.

Tháng 4 - 2000, tại Thành phố Vinh, đại diện Chương trình Chống Phong Quốc gia, Viện Da liễu Trung ương cùng 11 trung tâm Da liễu của 11 tỉnh, thành phố phía Bắc tổ chức kiểm tra đánh giá công tác chống phong tại Nghệ An. Đoàn đã kiểm tra tại 12 xã, phường đại diện cho 466 xã, phường của 19 huyện, thành, thị trong tỉnh về công tác tuyên truyền, khám, phát hiện, quản lý, điều trị, phục hồi chức năng bệnh nhân phong. Qua kiểm tra, Đoàn đã đánh giá: Công tác phòng chống phong ở Nghệ An đạt 3 tiêu chuẩn quốc gia, 1 tiêu chuẩn quốc tế, xếp loại xuất sắc. Nghệ An là tỉnh thứ 18 trong cả nước hoàn thành chống phong và loại trừ bệnh phong ra khỏi cộng đồng. Bộ Y tế đã tặng Bằng khen cho 2 tập thể và 3 cá nhân trong tỉnh đã có nhiều thành tích trong công tác phòng chống phong.

Từ năm 2001- 2005, Ngành tiếp tục thực hiện chương trình loại trừ bệnh phong và phòng chống các bệnh lây truyền qua đường tình dục, bệnh ngoài da. Năm 2005, Bộ Y tế tiến hành phúc tra và công nhận Nghệ An đã loại trừ bệnh phong đạt 4 tiêu chuẩn Việt Nam và xếp loại xuất sắc.

Hoạt động bảo vệ sức khoẻ bà mẹ trẻ em - kế hoạch hoá gia đình được xác định là chương trình quốc gia ưu tiên. Trong quá trình thực hiện, ngành Y tế Nghệ An đã chủ trương triển khai song song hai nội dung bảo vệ sức khẻo bà mẹ trẻ em và kế hoạch hoá gia đình, và xem đây là hai vấn đề có mối liên quan mật thiết, hỗ trợ nhau.

Trong quá trình thực hiện, Ngành đã chỉ đạo làm tốt công tác khám thai, tiêm phòng uốn ván cho bà mẹ và trẻ em sơ sinh; khám và chữa bệnh phụ khoa; kế hoạch hoá gia đình, đặt dụng cụ tử cung, đình sản nam, đình sản nữ, cấp phát thuốc tránh thai... Ngoài ra, Ngành đã chỉ đạo Trung tâm bảo vệ sức khoẻ bà mẹ trẻ em - Kế hoạch hoá gia đình quán triệt nội dung tăng cường dự phòng và cấp cứu các tai biến sản khoa cho các cơ sở khám chữa bệnh của Nhà nước và tư nhân trong địa bàn thuộc phạm vi quản lý.

Ở Nghệ An có tỷ lệ tăng dân số cao, đặc biệt là ở vùng dân tộc, miền núi, vùng nông thôn. Ngày 6- 11- 1995, Uỷ ban nhân dân tỉnh ra Quyết định số 2.803 phê duyệt Chiến lược dân số - kế hoạch hoá gia đình tỉnh Nghệ An giai đoạn 1995 - 2010. Tháng 8 - 1996, Uỷ ban dân số kế hoạch hoá gia đình đã triển khai chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIV về công tác dân số - kế hoạch hoá gia đình. Ngành Y tế Nghệ An đã phối hợp với các cấp, các ngành triển khai thực hiện các chương trình, đề án xuống tận cơ sở. Vì vậy, công tác dân số kế hoạch hoá gia đình ở Nghệ An đã thu được nhiều kết quả quan trọng.

Trước năm 1991, bình quân mức giảm sinh chỉ đạt 0,4%o/ năm. Từ năm 1993- 2000, bình quân mức giảm sinh đạt xấp xỉ 1,5%o/ năm, đưa tỷ lệ sinh từ 31,55%o năm 1992 xuống còn 20,06%o năm 1999.

Cùng với ngành Y tế, hoạt động chăm sóc sức khỏe sinh sản - kế hoạch hóa gia đình được sự quan tâm, giúp đỡ của các cấp, các ngành, các tổ chức xã hội trong toàn tỉnh, nhất là tổ chức Hội Phụ nữ, tổ chức Đoàn Thanh niên... Đồng thời, ngành cũng đã nhận được sự giúp đỡ và đầu tư của các dự án, các tổ chức nước ngoài, nhất là từ dự án JICA (Nhật Bản),cả cơ sở vật chất, thiết bị kỹ thuật và kinh nghiệm và chăm sóc sức khoẻ sinh sản. Ngành đã tổ chức tốt hoạt động truyền thông, mở các lớp cho phụ nữ có thai, hướng dẫn kiến thức thực hành dinh dưỡng cho bà mẹ có con dưới 2 tuổi, tư vấn nuôi con bằng sữa mẹ, tư vấn cho các cặp vợ chồng chuẩn bị làm bố, làm mẹ...

Với những hoạt động thiết thực, công tác chăm sóc sức khoẻ bà mẹ trẻ em đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Năm 2000, tỷ suất chết mẹ là 0,8%, giảm 0,4% so với năm 1996, tỷ lệ suy dinh dưỡng bào thai là 8%, giảm 4,7% so với năm 1996; số phụ nữ nạo thai còn dưới 30%, thiếu máu dinh dưỡng ở phụ nữ có thai giảm, dinh dưỡng bà mẹ cho con bú được đảm bảo; trọng lượng tăng trung bình của bà mẹ mang thai là 10kg, tăng gần 3kg so với năm 1996.

Tháng 2 - 2005, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 47 về đẩy mạnh việc thực hiện chính sách dân số, kế hoạch hoá gia đình, tiếp đó Ban Bí thư Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị 49 về xây dựng gia đình thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, tiếp tục định hướng hoạt động dân số kế hoạch hoá gia đình đạt kết quả cao. Ngành Y tế Nghệ an đã chỉ đạo các cấp thực hiện nghiêm túc chủ trương của cấp trên. Năm 2005, tổng số người thực hiện các biện pháp tránh thai đạt 112% kế hoạch, số phụ nữ trong độ tuổi đến khám đạt 76%; tỷ suất sinh 13,62%o giảm 0,5%o so với năm 2004; trong đó, sinh con thứ 3 giảm 0,68% so với năm 2004.

Đối với công tác phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em, theo đánh giá của Viện Dinh dưỡng Trung ương, đến năm 2000, tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi ở Nghệ An là 45,12%, xếp trong 5 tỉnh có tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi cao nhất nước. Trước tình hình đó, ngành Y tế Nghệ An, trực tiếp là Trung tâm Bảo vệ bà mẹ trẻ em và Kế hoạch hóa gia đình tỉnh đã tổ chức các hoạt động phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em trên địa bàn. Do đó, đến năm 2002, đã giảm được tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi xuống còn 34,7% và trở thành một trong những tỉnh có tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi thấp nhất nước. Tiếp đó, ngày 9- 6- 2003, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Chỉ thị số 12 về tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo công tác phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em. Nhờ đó, đến năm 2005, tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi còn dưới 28,9%. Tạo tiền đề phấn đấu đạt mục tiêu 2010, giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em dưới 5 tuổi xuống dưới 20%. Những kết quả đạt được trong công tác phòng chống suy dinh dưỡng ở trẻ em, có ý nghĩa rất lớn đối với vấn đề sức khoẻ bà mẹ trẻ em mà cả  với mỗi gia đình và toàn xã hội.

Hoạt động phòng chống HIV: Năm 1996, Nghệ An phát hiện trường hợp nhiễm HIV đầu tiên tại Thành phố Vinh. Từ đó, số người nhiễm HIV được phát hiện ở Nghệ An tăng nhanh. Năm 1997, phát hiện 7 trường hợp, năm 1998 phát hiện 194 trường hợp, năm 1999 là 338 trường hợp, riêng tháng 10 năm 2000 phát hiện 223 trường hợp. Trước sự lây lan nhanh của bệnh nhân HIV trên địa bàn tỉnh, ngành Y tế Nghệ An đã tổ chức tuyên truyền rộng rãi trong nhân dân, tổ chức các hoạt động tư vấn, quản lý cuộc sống người bệnh. Công tác an toàn truyền máu luôn được chú trọng và tổ chức kiểm tra chặt chẽ.

Trong những năm 2001- 2005, số người nhiễm HIV vẫn tiếp tục tăng. Theo thống kê, trung bình cứ mỗi ngày có 0,7 ca nhiễm mới vào năm 2000 và 1,2 ca nhiễm mới vào năm 2002. Phần lớn số người nhiễm HIV ở Nghệ An từ đường tiêm chích ma tuý. Tình trạng chích ma tuý theo nhóm, theo hội nhiễm HIV và từ đó lan ra cộng đồng. Các địa phương có số người nhiễm HIV cao là: Thành phố Vinh, Đô Lương, Tương Dương, Nghĩa Đàn...

Từ đó, ngành Y tế Nghệ An đã đẩy mạnh các hoạt động truyền thông, tư vấn; tổ chức tốt Ngày thế giới phòng chống AIDS; mở nhiều lớp tập huấn chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ chuyên trách về HIV/AIDS; tập huấn chăm sóc điều trị cho cán bộ y tế, người nhiễm và thân nhân người nhiễm HIV; tổ chức các nhóm giáo dục đồng đẳng ma tuý, mại dâm... Ngành cũng chỉ đạo làm tốt công tác đảm bảo an toàn, vô trùng trong dịch vụ y tế, giám sát xét nghiệm, không để xảy ra lây chéo HIV.

Những kết quả mà ngành Y tế Nghệ An đạt được trong hoạt động phòng chống HIV là rất quan trọng. Tuy nhiên, công tác phòng chống HIV/AIDS ở Nghệ An còn gặp nhiều khó khăn. Mạng lưới phòng chống HIV/AIDS từ tỉnh đến cơ sở mỏng và luôn biến động. Việc phối hợp với chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể chưa chặt chẽ, kinh phí cho hoạt động này còn hạn chế. Việc kiểm tra, kiểm soát, ngăn chặn số người tiêm chích ma tuý đang gặp nhiều khó khăn, nhận thức của người dân về HIV/AIDS còn chưa đầy đủ, còn có thái độ kỳ thị đối với người nhiễm HIV.

Hoạt động khám chữa bệnh.

Đầu những năm 90, cùng với cả nước, công tác khám chữa bệnh ở Nghệ An đứng trước nhiều khó khăn. Hệ thống cơ sở vật chất không đảm bảo chất lượng hoạt động, nhà cửa phần lớn được xây dựng từ những năm 80, chủ yếu là nhà cấp 4, qua nhiều cơn bão đã bị tàn phá và xuống cấp nghiêm trọng; trang thiết bị y tế nghèo nàn, lạc hậu; kinh phí đầu tư cho bệnh viện rất thấp. Sự thay đổi cơ chế tác động lớn đến hoạt động khám chữa bệnh. Đời sống của cán bộ y tế khó khăn, một bộ phận không yên tâm công tác, bỏ ra ngoài tìm việc làm; một bộ phận có biểu hiện gây khó dễ, phiền nhiễu bệnh nhân. Kỷ luật bệnh viện sa sút, việc thu viện phí, bán thuốc tại các khoa phòng một cách tuỳ tiện; hàng quán bừa bãi, mất vệ sinh, ảnh hưởng đến uy tín của hệ thống điều trị; lòng tin của nhân dân đối với Ngành giảm sút.

Ngày 19 - 9 - 1991, Bộ Y tế phát động toàn Ngành thực hiện đề án "Nâng cao tinh thần thái độ phục vụ, giảm phiền hà cho bệnh nhân trong các cơ sở khám chữa bệnh". Với chủ trương của Bộ Y tế, Sở Y tế Nghệ An đã tiến hành kiểm tra, đánh giá đúng thực trạng của hoạt động khám chữa bệnh ở Nghệ An và lên phương án thực hiện trong thời gian tới. Ngành đã tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, mở các đợt sinh hoạt học tập cho cán bộ công nhân viên nhận thức rõ công tác khám chữa bệnh, chăm sóc sức khoẻ bệnh nhân là nghĩa vụ của cán bộ y tế.

Giai đoạn này, Ngành quản lý 25 bệnh viện, trong đó, tuyến tỉnh có 6 bệnh viện, 1.630 giường bệnh; tuyến huyện có 19 bệnh viện, 2.300 giường bệnh cùng với 39 phòng khám đa khoa khu vực.

Ngành đã vận dụng nguồn vốn từ ngân sách của tỉnh, của Trung ương và các tổ chức quốc tế từng bước nâng cấp hệ thống nhà cửa, bổ sung trang thiết bị kỹ thuật y tế. Các trung tâm y tế huyện đều được xây mới, nâng cấp và đầu tư trang thiết bị. Ngành đã đầu tư cho Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa tỉnh nhiều thiết bị máy móc hiện đại: máy nội soi chuẩn đoán, máy nội soi phẫu thuật, máy huyết học đa năng... Các trung tâm y tế huyện cũng được bổ sung  và sử dụng có hiệu quả như: máy Xquang, máy siêu âm, máy xét nghiệm, ôtô cứu thương...

Ngành đã thành lập các tổ cấp cứu của bệnh viện, sẵn sàng cấp cứu nội và ngoại, đặc biệt, đội cấp cứu bệnh viện tuyến tỉnh thường xuyên được củng cố, đảm bảo có đủ trang thiết bị, thuốc men và nhân lực để sẵn sàng chi viện cho tuyến dưới. Bên cạnh đó, Ngành chủ trương tinh giảm các thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận và hưởng các dịch vụ y tế ngày càng có hiệu quả.

Năm 2000, thực hiện chủ trương của Bộ Y tế về việc xây dựng bệnh viện đạt danh hiệu bệnh viện tình thương, Sở Y tế Nghệ An thành lập Ban Chỉ đạo xây dựng "Bệnh viện tình thương", quán triệt các tiêu chuẩn của “Bệnh viện tình thương” xuống các tuyến của hệ điều trị. Ngành tổ chức ký cam kết thực hiện ở 14/26 bệnh viện, với khẩu hiệu "Bệnh nhân đến đón tiếp niềm nở, bệnh nhân ở chăm sóc tận tình, bệnh nhân về dặn dò chu đáo". Bệnh viện Nhi của tỉnh vinh dự được Bộ Y tế công nhận là bệnh viện đạt danh hiệu "Bệnh viện tình thương" và là bệnh viện đầu tiên của tỉnh nhận được danh hiệu cao quí này. Năm 2002, Bộ Y tế công nhận Nghệ An có thêm 2 đơn vị đạt danh hiệu "Bệnh viện tình thương", đó là Bệnh viện Y học Cổ truyền và Bệnh viện Yên Thành.

Năm 2004, thực hiện chủ trương của Bộ Y tế, ngành Y tế nghệ An đã thiết lập đường dây “điện thoại nóng” tại các bệnh viện để người dân có thể phản ánh những thông tin cần góp ý đến lãnh đạo bệnh viện. Nhờ vậy, chất lượng khám chữa bệnh, chất lượng phục vụ bệnh nhân được nâng lên rõ rệt, số lượng đơn thư phản ánh bức xúc của nhân dân giảm hẳn.

Bằng những hoạt động tích cực của Ngành, sự quyết tâm của cán bộ y tế, vấn đề y đức trong các cơ sở khám chữa bệnh được củng cố, lòng tin của nhân dân từng bước được nâng cao. Công suất sử dụng giường bệnh tăng lên hàng năm. Năm 1991, toàn ngành đạt 73%; trong đó, tuyến tỉnh, đạt 85%, tuyến huyện là 65%. Năm 2004, công suất sử dụng giường bệnh tuyến tỉnh, đạt 110,1%, tuyến huyện, đạt 95,7%. Các bệnh viện thường xuyên đạt tỷ lệ sử dụng giường bệnh cao như: Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa tỉnh, đạt 123%, Bệnh viện Nhi, đạt 111%, Bệnh viện Y học Cổ truyền, đạt 113%, Trung tâm y tế Anh Sơn, đạt 133%...

Chất lượng khám chữa bệnh được nâng cao, tại Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa tỉnh đã chuẩn đoán và điều trị được nhiều căn bệnh nan y, như: mổ chấn thương sọ não, mổ nội soi, thay khớp háng, điều trị đột quỵ... Các bệnh viện: Bệnh viện Nhi, Bệnh viện Lao, Bệnh viện Tâm thần, Bệnh viện Y học Cổ truyền Dân tộc, Bệnh viện Điều dưỡng, Bệnh viện Hưng Nguyên... đã đạt được nhiều thành tích quan trọng trong khám chữa bệnh. Năm 2001, Bệnh viện Nhi được Chủ tịch nước tặng Huân chương Lao động hạng Ba.

Thực hiện chủ trương của Bộ Y tế về việc miễn phí khám chữa bệnh cho trẻ em dưới 6 tuổi, ngày 1- 1 - 2005, ngành Y tế Nghệ An tổ chức thực hiện tại các cơ sở y tế công lập. Hoạt động này đã nhận được sự đồng tình cao của nhân dân.

Trong giai đoạn này, Đảng, Nhà nước có chủ trương xã hội hóa y tế. Ngành Y tế Nghệ An đã tham mưu cho Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh ban hành một số chủ trương, chính sách cụ thể để đẩy mạnh xã hội hóa y tế trên địa bàn. Nhờ đó, nhiều loại hình cung cấp dịch vụ y tế ngoài công lập đã hình thành và phát triển. Đến năm 2005, toàn tỉnh đã có 2 bệnh viên đa khoa tư nhân (Bệnh viên Đa khóa 115 và Bệnh viên Đa khoa Thái An) góp phần đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe đa dạng và ngày càng tốt hơn. Trước thực tế ngân sách nhà nước đầu tư cho y tế còn hạn chế, ngành Y tế đã có nhiều biện pháp đẩy mạnh xã hội hóa trong các cơ sở y tế công lập như huy động góp vốn cổ phần; liên doanh, liên kết với các nhà đầu tư lắp đặt các thiết bị y tế kỹ thuật cao; xây dựng các cơ sở hạ tầng kỹ thuật; khám chữa bệnh theo yêu cầu trong các ngành nghề. Đặc biệt, từng bước chỉ đạo các cơ sở y tế triển khai thực hiện Nghị quyết 43 của Chính phủ “Về giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm tổ chức bộ máy, tài chính”. Thông qua xã hội hóa y tế, hoạt động của các cơ sở y tế công lập đã có nhiều khởi sắc.

Với những kết quả đạt được, công tác điều trị đã dành được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Năm 2005, Nghệ An có 18 đơn vị điều trị đạt xuất sắc, 7 đơn vị đạt khá.

Tuy nhiên, công tác khám chữa bệnh ở Nghệ An vẫn còn nhiều bất cấp. Trong đó, Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa tỉnh là Bệnh viện đầu ngành, lưu lượng bệnh nhân rất đông. Nhưng hiện nay, mặc dù đã được đầu tư nâng cấp nhiều nhưng cơ sở vật chất, trang thiết bị Bệnh viện vẫn chưa tương xứng với vị trí và nhiệm vụ của Bệnh viện, chưa đáp ứng được nhu cầu khám chữa bệnh ngày càng cao của nhân dân.

Hoạt động khám chữa bệnh bảo hiểm y tế: Tháng 8 -1992, Hội đồng Bộ trưởng ban hành Nghị định 299 về Điều lệ Bảo hiểm y tế. Ngay sau đó, tháng 9 - 1992, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An ra Quyết định số 2621 về việc thành lập Cơ quan Bảo hiểm y tế tỉnh. Trong những năm từ 1992 - 1995, hệ thống cơ quan bảo hiểm y tế từ tỉnh xuống đến các chi nhánh huyện, thành, thị xã đến xã, phường, thị trấn đã được thành lập và bước đầu hoạt động có hiệu quả. Ngành Y tế đã triển khai 3 loại hình bảo hiểm: Bảo hiểm y tế bắt buộc; bảo hiểm y tế tự nguyện; bảo hiểm y tế nhân đạo. Những năm đầu thực hiện khám chữa bệnh bằng bảo hiểm y tế đã thu được kết quả cao, góp phần quan trọng đảm bảo sự công bằng xã hội trong khám chữa bệnh.

Năm 2002, Thủ tướng Chính phủ có Quyết định số 139 về việc khám chữa bệnh cho người nghèo. Tháng 7 - 2003, ngành Y tế Nghệ An tiến hành thành lập Ban quản lý Quỹ khám chữa bệnh cho người nghèo. Năm 2003, ngành Y tế Nghệ An cấp được 344.450 thẻ bảo hiểm y tế cho người nghèo, số quỹ khám chữa bệnh cho người nghèo là 19 tỷ đồng. Năm 2004 cấp 629.845 thẻ, năm 2004 số quỹ khám chữa bệnh cho người nghèo là 23 tỷ đồng.

Tại các cơ sở khám chữa bệnh, ngành Y tế Nghệ An đã tạo điều kiện thuận lợi cho người sử dụng thẻ bảo hiểm tiếp cận với dịch vụ y tế có hiệu quả. Số người nghèo được khám chữa bệnh ngày càng tăng. Năm 2005, bình quân tiền thuốc cho một người, một đợt điều trị tuyến tỉnh là 1.020.222 đồng, tuyến huyện là 262.737 đồng. Việc khai thác bảo hiểm y tế bắt buộc đạt được 97,8% kế hoạch, bảo hiểm y tế tự nguyện, bảo hiểm y tế nhân đạo có nhiều chuyển biến tốt.

Đầu những năm 90, hoạt động y học cổ truyền đứng trước nhiều khó khăn. Sự phát triển của tân dược lấn át y học cổ truyền. Công tác nuôi trồng dược liệu, chế biến thuốc không hiệu quả, tân dược lại dễ mua, dễ sử dụng, người dân chọn sử dụng tân dược nhiều hơn. Vì vậy, nhiều vườn thuốc nam bị phá bỏ. Hệ thống y tế cơ sở yếu, nên không có cơ sở cho y học cổ truyền phát triển sâu rộng như trước đây.

Tuy nhiên, việc sự dụng tân dược cũng có những mặt hạn chế, người dân dần nhận thức được những giá trị thực tế to lớn của y học cổ truyền, nên công tác phát triển y học cổ truyền ngày càng được xã hội quan tâm, được các cấp y tế đầu tư phát triển. Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương đẩy mạnh sự phát triển nền y học cổ truyền dân tộc, đồng thời chủ trương kết hợp có hiệu quả y học cổ truyền với y học hiện đại trong công tác khám chữa bệnh.

Bệnh viện Y học Dân tộc Nghệ An được Ngành đầu tư cơ sở vật chất, mở rộng quy mô bệnh viện và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh. Bệnh viện có 200 giường nội trú, 50 giường ngoại trú. Năm 1999, Bệnh viện được đổi tên thành Bệnh viện Y học Cổ truyền Nghệ An.

Bệnh viện đã không ngừng nâng cao số lượng, chất lượng khám chữa bệnh. Số lượng bệnh nhân đến khám, chữa bệnh ngày càng đông. Ngoài ra, Bệnh viện còn mở các lớp đào tạo, đào tạo lại cho học sinh theo chương trình thuốc nam châm cứu tuyến y tế xã, huyện, hướng dẫn học sinh Trường Cao đẳng Y tế đến thực tập và tham gia giảng dạy. Bệnh viện có nhiều công trình nghiên cứu được ứng dụng trong khám chữa bệnh mang lại hiệu quả thiết thực.

Với sự nỗ lực to lớn của đội ngũ cán bộ Bệnh viện, năm 2003, Bệnh viện đạt Bệnh viện hạng II tuyến tỉnh. Nhiều năm liền, Bệnh viện là đơn vị thi đua xuất sắc toàn diện của ngành Y tế Nghệ An. Bệnh viện được xếp hàng đầu trong hệ thống bệnh viện y học cổ truyền trong cả nước và liên tục được Bộ Y tế công nhận danh hiệu "Bệnh viện tình thương".

Thực hiện Chỉ thị 03 của Bộ Y tế về việc khôi phục vườn thuốc Nam và tăng cường sử dụng các phương pháp xoa bóp, day, ấn trong y học cổ truyền rộng rãi trong công tác chăm sóc sức khoẻ; thực hiện Thông tư số 02 của Bộ Y tế về hướng dẫn chức năng, nhiệm vụ, tổ chức của khoa cổ truyền trong bệnh viện y học hiện đại, Sở Y tế Nghệ An đã chỉ đạo mạng lưới y tế từ tỉnh đến xã xây dựng các khoa, tổ y học cổ truyền trong các bệnh viện nhằm kết hợp giữa y học hiện đại với y học cổ truyền trong khám chữa bệnh. Các hoạt động kết hợp giữa y học hiện Đến nay, các bệnh viện có khoa hoặc tổ y học cổ truyền làm tốt công tác phối hợp giữa y học hiện đại với y học cổ truyền trong khám, chữa bệnh là: Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa tỉnh, Trung tâm Y tế huyện Nam Đàn, Trung tâm Y tế huyện Yên Thành, Trung tâm Y tế huyện Diễn Châu, Trung tâm Y tế huyện Nghĩa Đàn... đại và y học cổ truyền, gồm: châm tê, châm cứu, xoa bóp, dưỡng sinh...

Mặc dù, Ngành đã chỉ đạo làm thí điểm mô hình dùng thuốc nam và châm cứu tại một số trạm y tế xã và bệnh viện huyện, nhưng công tác phát triển nền y học cổ truyền dân tộc còn chậm. Đến năm 2000 mới chỉ có 25% trạm y tế có hoạt động y học cổ truyền, 13% trạm y tế có vườn thuốc nam.

Thực hiện Quyết định 370 của Bộ Y tế ngày 7 - 2 - 2002 về việc ban hành chuẩn quốc gia về y tế xã (10 chuẩn), trong đó có chuẩn về công tác y học cổ truyền, ngành Y tế Nghệ An đã tiến hành xây dựng các vườn thuốc Nam, xây dựng các xã y học cổ truyền. Ngành đã chọn chỉ đạo điểm 5 xã xây dựng xã y học cổ truyền, là: xã Quỳnh Giang, huyện Quỳnh Lưu, xã Nhân Thành, huyện Yên Thành, xã Hưng Thông, Hưng Tân, huyện Hưng Nguyên và xã Đông Vĩnh, Thành phố Vinh và đã thu được kết quả rất tốt, được Bộ Y tế kiểm tra, công nhận là các xã tiên tiến y học cổ truyền.

Bên cạnh sự phát triển của y học cổ truyền trong các bệnh viện, Hội Đông y cũng đồng thời được Ngành quan tâm và mở rộng quy mô, chất lượng hoạt động. Số lượng hội viên của Hội ngày càng tăng, năm 1993, có 897 hội viên; năm 2001, có 969 hội viên, đã tổ chức được 10 phòng chuẩn trị tập thể, 1 trung tâm ứng dụng khoa học hiện đại, 20 tổ chuẩn trị, 351 phòng khám bệnh đông y tư nhân.

Năm 2001, Hội Đông y Nghệ An tiến hành Đại hội Đại biểu lần thứ IX nhiệm kỳ 2001- 2005 và đề ra nhiều giải pháp phát triển tổ chức Hội trong nhiệm kỳ tiếp theo.

Số lượng hội viên cũng ngày một tăng nhanh, năm 2005, Hội có 1.400 hội viên, tăng gần 500 hội viên so với năm 2001. Chất lượng công tác khám chữa bệnh cũng từng bước được khẳng định. Cơ sở vật chất, trang thiết bị máy móc khám chữa bệnh ngày càng hiện đại. Số lượng bệnh nhân chữa trị theo phương pháp y học cổ truyền ngày càng đông, uy tín của tổ chức Hội ngày càng được khẳng định và tạo được niềm tin trong quần chúng nhân dân.

Ngoài ra, công tác bồi dưỡng chuyên môn cho hội viên, công tác nghiên cứu khoa học, kế thừa y học dân tộc cũng được Hội chú trọng phát triển. Hội đã tiến hành tổ chức ghi chép những bài thuốc quí để lại cho các thế hệ sau; đồng thời, bổ sung những nghiên cứu, phát hiện mới. Hội cũng đã tiến hành mở một hệ thống đào tạo nghề rộng khắp. Với những kết quả đạt được, nhiệm kỳ 2001- 2005 Hội Đông y Nghệ An được Trung ương Hội tặng Cờ thi đua xuất sắc.

Công tác dược phẩm và vật tư y tế.

Bộ Y tế đã cấp sổ đăng ký cho phép nhiều đơn vị sản xuất thuốc trong nước hoạt động; nhiều hãng thuốc nước ngoài được nhập khẩu vào Việt Nam làm thị trường thuốc trở nên đa dạng. Song đi kèm với nó, ngành sản xuất thuốc trong nước nói chung và Nghệ An nói riêng đứng trước sự cạnh tranh gay gắt.

Từ thực tế đó, ngành Dược - Vật tư y tế đã xác định: hoạt động của hệ thống dược, vật tư y tế với vai trò hậu cần cần có những bước phát triển mới. Theo sự chỉ đạo của Bộ Y tế, chương trình thuốc - vật tư y tế được xác định là một trong chín chương trình quốc gia ưu tiên. Do vậy, hoạt động của toàn bộ hệ thống dược phẩm - vật tư y tế gồm: tạo nguồn thuốc, sản xuất bào chế, lưu thông phân phối dược bệnh viện, dược cơ sở, hệ thống dược tư nhân, quản lý chất lượng thuốc, quản lý thị trường, phòng chống thuốc giả.

Ngành Dược Nghệ An có tổng số 1.213 cán bộ; trong đó, cán bộ có trình độ trên đại học là 27 người; với, 1 phó tiến sĩ, 3 chuyên khoa II, 23 chuyên khoá I, 126 dược sĩ đại học. Về hệ thống tổ chức dược, tại Văn phòng Sở Y tế, có Phòng Quản lý dược, Phòng Thanh tra dược, ngoài ra, có Trung tâm kiểm nghiệm dược phẩm tỉnh. Toàn tỉnh có 4 đơn vị doanh nghiệp dược Nhà nước gồm: Xí nghiệp dược, Công ty dược phẩm dược liệu, Công ty dược Quỳnh Lưu, Công ty Vật tư Y tế cùng với 25 khoa tại 25 bệnh viện tỉnh và trung tâm y tế huyện, 7 tổ hoặc bộ phận tại trung tâm và trạm chuyên khoa.

Từ năm 1991-1995, công tác dược - vật tư y tế đã đảm bảo cung ứng đủ nhu cầu cơ bản về thuốc cho nhân dân, chủ yếu là thuốc phòng dịch, phòng chống sốt rét, thuốc cấp cứu, thuốc cho các hoạt động chuyên khoa, thuốc cho các nhu cầu đột xuất và các loại thuốc chữa bệnh thông thường; đồng thời, đáp ứng các loại dụng cụ chủ yếu cho các đơn vị, tranh thủ khả năng viện trợ của các tổ chức quốc tế để bổ sung trang thiết bị, y cụ cho y tế cơ sở và các đơn vị trong ngành; kết hợp chặt chẽ giữa phục vụ và kinh doanh; hướng hoạt động của chương trình thuốc, trang thiết bị chủ yếu về tuyến y tế cơ sở; phát triển cây con dược liệu chủ lực; triển khai tốt công tác quản lý thị trường.

Thực hiện Quyết định 939 của Bộ Y tế về quy chế đại lý bán thuốc tại xã, ngành Y tế Nghệ An đã đẩy mạnh việc củng cố mạng lưới cung ứng thuốc đến tận nhân dân có hiệu quả. Năm 1991, Hiệu thuốc Trung tâm ra đời với 39 đại lý bán thuốc. Ở huyện, thành phố có 18 công ty dược được Sở Y tế cấp giấy phép với hệ thống 352 đại lý phân phối thuốc. Năm 1997, hệ thống phân phối thuốc trên toàn tỉnh gồm: 516 quầy bán thuốc của các doanh nghiệp Nhà nước và 211 đại lý bán thuốc tư nhân. Lưu lượng thuốc trên thị trường tăng lên hàng năm.

Trong hoạt động sản xuất thuốc, Sở Y tế đã chỉ đạo Xí nghiệp Dược phẩm lắp đặt dây chuyền sản xuất actemisinin nhằm phục vụ cho bệnh nhân sốt rét. Năm 1994, sản xuất thuốc actemisinin đã đáp ứng được nhu cầu thuốc sốt rét trong tỉnh và hỗ trợ cho các tỉnh bạn. Tại các bệnh viện lớn, các khoa dược vẫn duy trì hoạt động đều, đảm bảo chất lượng, như: Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Ba Lan, Bệnh viện Nhi, Bệnh viện Y học Dân tộc Nghệ An...

Ở tuyến huyện, các công ty dược liệu đã đáp ứng kịp thời một số loại thuốc thông thường, như: thuốc nhỏ mắt, nhỏ mũi, thuốc sát trùng, thuốc ngoài da, cảm sốt, xoa bóp dung dịch tiêm chuyền... Đặc biệt, các bệnh viện ở các huyện miền núi như: Quỳ Châu, Quế Phong, Kỳ Sơn, Tương Dương, Con Cuông, Quỳ Hợp đều sản xuất được huyết thanh phục vụ cấp cứu điều trị sốt rét và các dịch bệnh khác.

Về thiết bị vật tư y tế, Công ty Thiết bị Vật tư Y tế đã đảm bảo cung ứng đủ các loại dụng cụ thiết yếu cho công tác chăm sóc sức khoẻ trên các tuyến. Năm 1992, ngành Y tế Nghệ An được Bộ Y tế và các tổ chức quốc tế trang bị thêm bộ sản nhi cho 317/451 trạm y tế xã; 37/39 phòng khám đa khoa khu vực; 14/18 bệnh viện huyện. Năm 1996, Ngành tiến hành nâng cấp trang thiết bị cho các đơn vị y tế bằng nguồn vốn ngân sách cấp. Công ty vật tư y tế đã hợp đồng với các hãng cung cấp vật tư y tế trong và ngoài nước đấu thầu một số máy móc hiện đại, cung cấp cho các bệnh viện trong tỉnh, như: máy X quang Medront cho Quỳ Châu; máy X quang Medront Plus cho Bệnh viện chống lao; máy gây mê Ma-110 E cho Con Cuông, máy điện não EEG-7314F cho Bệnh viện Tâm thần,  máy quang phổ, máy đo độ rã cho Trung tâm Kiểm nghiệm Dược phẩm Vinh...

Năm 1995, Trạm Kiểm nghiệm Dược phẩm Nghệ An đổi tên thành Trung tâm Kiểm nghiệm Dược phẩm Mỹ phẩm Nghệ An. Năm 1999, Uỷ ban nhân dân tỉnh có Quyết định số 4623 hợp nhất Công ty Dược phẩm Dược liệu và Xí nghiệp Dươc phẩm thành Công ty Dược phẩm Nghệ An. Năm 2002, Công ty Dược phẩm Nghệ An được cổ phần hoá thành Công ty Cổ phần Dược - Vật tư Y tế Nghệ An. Sự kiện này đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong quá trình phát triển của ngành Dược Nghệ An.

Năm 2005, tổng số cán bộ ngành Dược Nghệ An là 1.345 người. Nhìn chung, đội ngũ cán bộ ngành Dược Nghệ An có trình độ chuyên môn cao so với bình quân cả nước.

Cũng vào năm 2005, Công ty Cổ phần Dược - Vật tư Y tế đã khởi công xây dựng giây chuyền sản xuất thuốc viên NON Betalactam đạt tiêu chuẩn GMP và phòng kiểm nghiệm thuốc đạt tiêu chuẩn GLP.

Trong giai đoạn này, ngành Y tế Nghệ An nhận được sự quan tâm của Bộ Y tế, của Uỷ ban nhân dân tỉnh và các tổ chức viện trợ nước ngoài, đặc biệt là từ dự án Hỗ trợ y tế quốc gia, nguồn vay của Ngân hàng Thế giới để nâng cấp, bổ sung nhiều trang thiết bị y tế tại các cơ sở. 100% trung tâm y tế huyện, thành, thị, xã phường, thị trấn đã được trang bị những thiết bị y tế cơ bản. Hệ thống dự phòng cũng được cung cấp những trang thiết bị cần thiết như: điểm kính, máy phun hoá chất, máy quang phổ tử ngoại, máy đo khí độc, máy xét nghiệm đa thông số, máy điều trị laser, máy vi phẫu thuật mắt...

Mặc dù, ngành Y tế Nghệ An đã có nhiều cố gắng trong công tác bổ sung trang thiết bị y tế nhưng vẫn chưa thể đáp ứng được yêu cầu khám chữa bệnh ngày càng cao của nhân dân. Phần lớn các đơn vị y tế trong tỉnh vẫn sử dụng những trang thiết bị đã lạc hậu. Đặc biệt, tại Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa tỉnh là đơn vị điều trị đầu ngành của tỉnh nhưng còn thiếu nhiều máy móc hiện đại.

Song song với việc phát triển mạng lưới cung ứng thuốc trên địa bàn toàn tỉnh và việc nhập khẩu nhiều mặt hàng thuốc trên thị trường thì tình trạng thuốc kém chất lượng, thuốc giả cũng xuất hiện nhiều. Từ thực tế đó, Bộ Y tế đã có Chỉ thị số 03 về xử lý các hành vi vi phạm sản xuất và buôn bán thuốc giả. Ngành Y tế Nghệ An tiến hành triển khai thực hiện nghiêm túc công tác thanh, kiểm tra việc sản xuất và phân phối thuốc trên thị trường toàn tỉnh. Ngành đã thành lập nhiều đoàn kiểm tra liên ngành, tiến hành nhiều đợt kiểm tra tại nhiều điểm phân phối thuốc. Qua kiểm tra đã phát hiện và xử lý nhiều trường hợp vi phạm, góp phần ngăn chặn thuốc giả, thuốc kém chất lượng lưu hành trên thị trường. Nhờ làm tốt công tác này, từ năm 2000 đến 2005, trên địa bàn Nghệ An không có hiện tượng thuốc giả. Tỷ lệ thuốc kém chất lượng giảm rõ rệt. Năm 1996, tỷ lệ mẫu thuốc không đạt chất lượng là 2,94% đến năm 2001, tỷ lệ đó là 0,94% và năm 2004 còn 0,4%.

Công tác vệ sinh thực phẩm dinh dưỡng cũng được Ngành chú trọng. Thực hiện Chỉ thị 331 của Thủ tướng Chính phủ về quản lý chất lượng đồ uống, Chị thị 06 của Bộ trưởng Bộ Y tế về tăng cường công tác an toàn vệ sinh thực phẩm, ngành Y tế Nghệ An đẩy mạnh các hoạt động kiểm tra các cơ sở sản xuất thực phẩm, xét nghiệm các mẫu thực phẩm nhằm đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm trong các huyện, thành thị. Kết quả là đã ngăn chặn kịp thời nhiều vụ ngộ độc ăn uống, đảm bảo sức khoẻ cho nhân dân, không có vụ ngộ độc lớn nào xảy ra.

Trong năm 2005, Ngành đã tiến hành kiểm tra trên 4.500 cơ sở thực phẩm, làm xét nghiệm trên 600 mẫu, tỷ lệ các mẫu xét nghiệm đạt tiêu chuẩn là 80,3%, số cơ sở thực phẩm đạt tiêu chuẩn là 71,3%, cấp và gia hạn đăng ký chất lượng cho trên 90 sản phẩm.

Hoạt động đào tạo là một trong những nhiệm vụ cấp bách trong thực hiện chiến lược phát triển của ngành Y tế Nghệ An nhằm đẩy mạnh công tác đào tạo đội ngũ cán bộ cả về cán bộ phổ cập và cán bộ chuyên sâu.

Ngành Y tế đã mở nhiều lớp đào tạo, tập huấn nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đào tạo đội ngũ cán bộ y tế về các xã, đảm bảo mỗi xã có từ 3 - 5 cán bộ y tế. Trường Trung học Y tế Nghệ An đã đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất, mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng giảng dạy. Tháng 12 - 1993, sát nhập thêm Trung tâm Bổ túc Cán bộ Y tế Nghệ An và Trường Y tá Kỳ Sơn vào trường Trung học Y tế Nghệ An. Đội ngũ cán bộ của Trường tăng nhanh về số lượng và trình độ. Hàng năm, Trường đào tạo từ 700-800 học viên hệ y tá, điều dưỡng và nữ hộ sinh trung học.

Ngành đã tranh thủ được các dự án hỗ trợ phát triển y tế quốc gia và các tổ chức quốc tế, mở nhiều lớp đào tạo lại cho cán bộ y tế các tuyến, đặc biệt là cán bộ y tế xã, thôn, bản. Riêng năm 2000, ngành Y tế Nghệ An mở được 14 lớp bồi dưỡng chuyên môn cho 510 nhân viên y tế thôn bản; 14 lớp với 328 học viên bồi dưỡng về các chuyên ngành quản lý bệnh viện huyện, giám sát viên trung tâm y tế huyện, kỹ thuật viên vận hành và sử dụng thiết bị y tế cho cán bộ y tế xã, phường. Ngành cũng mở nhiều lớp tập huấn dược lâm sàng cho 632 cán bộ. Ngoài ra, Ngành đã cử 43 cán bộ học chuyên tu tại Hà Nội, 4 cán bộ học hệ cao đẳng điều dưỡng, 19 cán bộ đào tạo chuyên khoa I, 2 cán bộ học cao học, 2 cán bộ học bác sĩ chuyên khoa II, 2 cán bộ đào tạo nghiên cứu sinh.

Ngành đã thành lập Trung tâm Bổ túc Sau Đại học, Trung tâm đã kết hợp với Trường Đại học Y Hà Nội mở 2 lớp đào tạo chuyên khoa I. Nghệ An là một trong hai tỉnh trong cả nước đào tạo chuyên khoa I thành công tại địa phương. Ngoài ra, Ngành còn phối hợp với các trường Đại học Y Hà Nội, Đại học Y Thái Bình, Học viện Quân y đạo tạo bác sĩ chuyên khoa các ngành nội, ngoại, sản, nhi, truyền nhiễm, tai - mũi - họng, răng - hàm - mặt...

Với những nỗ lực trong công tác đào tạo của Ngành, đội ngũ cán bộ y tế Nghệ An được tăng nhanh về số lượng, nâng cao về chất lượng. Trường Trung cấp Y tế Nghệ An được Nhà nước phong tặng Huân chương Lao động hạng Ba. Tháng 2 - 2003, Trường được Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ký quyết định nâng cấp thành Trường Cao đẳng Y tế Nghệ An. Đây là niềm vinh dự lớn của đội ngũ cán bộ Trường và ngành Y tế Nghệ An, là điều kiện tốt để nhà Trường tiếp tục có nhiều đóng góp hơn nữa cho sự nghiệp đào tạo đội ngũ cán bộ y tế tỉnh nhà.

Công tác nghiên cứu khoa học và việc áp dụng nhiều đề tài nghiên cứu khoa học trong lĩnh vực phòng bệnh và chữa bệnh cũng được Ngành triển khai có hiệu quả. Các đơn vị y tế làm tốt công tác này là Trung tâm Phòng chống sốt rét, Bệnh viện Hữu nghị Đa khoa tỉnh, Bệnh viện Nhi. Đã có nhiều đề tài nghiên cứu có chất lượng tốt và ứng dụng thiết thực vào công tác chăm sóc sức khoẻ nhân dân. Ngành đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo về chăm sóc sức khoẻ sinh sản, phòng chống HIV/AIDS, xử lý chất thải bệnh viện... thu hút sự quan tâm của đông đảo nhân dân, góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng đối với hoạt động chăm sóc sức khoẻ.

*

*            *

Nhìn lại chặng đường lịch sử của ngành Y tế Nghệ An 15 năm (1991 - 2005) với những khó khăn, thách thức cùng những bước đi táo bạo, mạnh mẽ, tạo nên sự bứt phá quan trọng, tạo cầu nối cho giai đoạn phát triển mới với những thành công phía trước.

Bước vào đầu những năm 90 của thế kỷ XX, cùng có chung những khó khăn của các cấp, các ngành trong toàn tỉnh Nghệ An, ngành Y tế đứng trước thực trạng cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế nghèo nàn, lạc hậu; đời sống cán bộ công nhân viên y tế khó khăn; chất lượng chăm sóc sức khoẻ có nhiều hạn chế; niềm tin của nhân dân đối với Ngành có phần giảm sút.

Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn ngành Y tế Nghệ An nhận được sự quan tâm, đầu tư, giúp đỡ rất lớn của các cấp uỷ Đảng, chính quyền, các tổ chức đoàn thể, các tổ chức Quốc tế. Ngành đã đề ra và triển khai thực hiện nhiều đề án phát triển về nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế; về đào tạo, đào tạo lại đội ngũ cán bộ; nâng cao y đức trong khám chữa bệnh, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khoẻ cả trong lĩnh vực dự phòng và điều trị; phát triển đồng bộ giữa dược và y...

Với quyết tâm cao của đội ngũ các thế hệ lãnh đạo của ngành Y tế Nghệ An, sự chung sức đồng lòng của các thế hệ cán bộ công nhân viên, ngành Y tế Nghệ An đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Mạng lưới y tế từ tỉnh đến cơ sở được củng cố và phát triển; công tác chăm sóc sức khoẻ đạt hiệu quả cao; nhiều bệnh dịch nguy hiểm, bệnh truyền nhiễm đã được khống chế và đẩy lùi; đã thanh toán được các loại bệnh: bại liệt, uốn ván sơ sinh, bệnh phong... Sau đại dịch sốt rét vào năm 1991 - 1992, Ngành đã khống chế và kiểm soát được dịch bệnh, không để dịch bùng phát. Công tác chăm sóc sức khoẻ bà mẹ trẻ em được cải thiện; chất lượng khám chữa bệnh được nâng lên; đội ngũ cán bộ y tế ngày càng phát triển nhanh về số lượng và nâng cao về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và bản lĩnh nghề nghiệp.

Với những thành tích đạt được, tính đến năm 2005, ngành Y tế Nghệ An vinh dự đón nhận nhiều Bằng khen, Cờ thi đua và các phần thưởng cao quý của Đảng, Nhà nước. Trong đó, 01 đơn vị được tặng Huân chương Lao động Hạng Nhì, 08 đơn vị được tặng Huân chương Lao động Hạng Ba, 04 đơn vị được tặng Cờ, 25 đơn vị được tặng Bằng khen, 01 cá nhân được tặng danh hiệu Anh hùng Lao động, 25 cá nhân được tặng danh hiệu Thầy thuốc ưu tú và nhiều cán bộ công nhân viên được tặng Huy hiệu vì sự nghiệp bảo vệ sức khoẻ nhân dân. Những thành tích của ngành Y tế Nghệ An được Đảng, Nhà nước và nhân dân ghi nhận là nguồn cổ vũ lớn lao để Ngành tiếp tục phấn đấu nhiều hơn, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ chăm sóc sức khoẻ cộng đồng.

*

*        *

Trong suốt 62 năm qua, ngành Y tế Nghệ An luôn quán triệt và nắm vững các chủ trương định hướng của cấp uỷ Đảng và chính quyền về phát triển sự nghiệp y tế. Thường xuyên bám sát và phục vụ có hệu quả công tác chăm sóc sức khoẻ, khám và chữa bệnh cho nhân dân. trong hoàn cảnh từ khi mới có chính quyền, đến phục vụ các cuộc kháng chiến và xây dựng đất nước. Trong điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện, đội ngũ cán bộ chuyên môn thiếu thốn, ngành đã không ngừng vươn lên, phát triển và trưởng thành. Phát huy mọi tiềm năng, truyền thống y học cổ  của quê hương để trị bệnh cứu người.

Nhận rõ vai trò của đội ngũ thầy thuốc, cán bộ y tế; ngành đã thường xuyên quan tâm đúng mức đến việc chăm lo xây dựng củng cố tổ chức, bộ máy, xây dựng đội ngũ thầy thuốc đáp ứng yêu cầu khám chữa bệnh, chăm sóc sức khoẻ nhân dân. Cùng với việc đào tạo cán bộ y tế qua hệ thống trường lớp, ngành còn chăm lo xây dựng hệ thống mạng lưới y tế hoàn chỉnh từ tỉnh xuống cơ sở thôn bản;  qua đó đội ngũ cán bộ y tế có môi trường công tác, rèn luyện trưởng thành. Bên cạnh các bệnh viện đa khoa, Nghệ An còn có Bệnh viện Đông y, Viện điều dưỡng phục hồi chức năng, các trung tâm, các trạm chuyên khoa cùng 473 trạm y tế tuyến phường, xã, thị trấn tạo thnàh hệ thống khám chữa bệnh hoàn chỉnh.

Từ ngày thành lập đến nay, ngành y tế Nghệ An thường xuyên phải đương đầu với muôn vàn thử thách để mưu cầu sự phát triển để giành lại sự sống cho con người. Đội ngũ thầy thuốc, cán bộ nhân viên ngành Y tế đã không quản ngại hy sinh gian khổ, luôn hướng về người dân yêu cầu đã âm thầm phấn đấu không mệt mỏi vì sự sống của người dân, người chiến sỹ trên các mặt trận, đã vượt lên tất cả vì nghĩa lớn tạo nên sự đoàn kết gắn bó mật thiết; thường xuyên chủ động vừa hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn, vừa chăm lo cuộc sống, bám sát các điều y đức để rèn luyện, phấn đấu hoàn thành sứ mệnh vẻ vang của mình.